ABD'de doğumla vatandaşlık hakkının korunmasına yönelik toplumsal destek giderek artıyor. Quinnipiac Üniversitesi tarafından 1-5 Haziran tarihleri arasında 1.500'den fazla yetişkinle yapılan anket, katılımcıların yüzde 68'inin Yüksek Mahkeme'nin mevcut doğumla vatandaşlık uygulamasını sürdürmesi gerektiğini düşündüğünü ortaya koydu. Anket, Başkan Donald Trump'ın bu politikayı sona erdirme hedefiyle imzaladığı başkanlık kararnamesinin yasal olup olmadığına ilişkin Yüksek Mahkeme kararı öncesinde yayımlandı. Trump yönetimi, 14. Anayasa Değişikliği'ne dayanan bu hakkın yalnızca yasal daimi ikametgah sahiplerinin çocuklarını kapsaması gerektiğini savunuyor. Ancak anket sonuçları, Amerikan halkının büyük çoğunluğunun mevcut uygulamadan yana olduğunu gösteriyor.
Anketin detayları ve siyasi yansımaları
Quinnipiac Üniversitesi Anketi'nin yöneticisi Tim Malloy, sonuçları değerlendirirken "Amerikalı seçmenler, doğumla vatandaşlık hakkının korunması konusunda net bir tavır sergiliyor" dedi. Ankete göre, Demokrat seçmenlerin yüzde 90'ı bu hakkın korunmasından yana iken Cumhuriyetçi seçmenlerde bu oran yüzde 42'de kalıyor. Bağımsız seçmenlerde ise destek yüzde 67 düzeyinde. Bu veriler, konunun siyasi kutuplaşmayı derinleştiren bir mesele olduğunu ortaya koyuyor. Trump, 2024 seçim kampanyasında göçmen karşıtı söylemlerini güçlendirirken, doğumla vatandaşlık hakkını hedef alan kararnamesi Yüksek Mahkeme tarafından geçici olarak durdurulmuştu. Mahkemenin, önümüzdeki haftalarda nihai kararını vermesi bekleniyor.
Uzmanlar, Yüksek Mahkeme'nin 14. Değişiklik'in yorumlanmasında tarihsel emsalleri dikkate alacağını belirtiyor. 1898'deki Wong Kim Ark davası, Amerika Birleşik Devletleri'nde doğan herkesin, ebeveynlerinin göçmenlik statüsüne bakılmaksızın vatandaş olduğuna hükmetmişti. Bu emsal, doğumla vatandaşlık hakkının temelini oluşturuyor. Trump yönetimi ise bu kararın yalnızca yasal göçmenler için geçerli olduğunu iddia ediyor. Ancak hukukçular, Anayasa metninin açık olduğunu ve Kongre'nin bu konuda yasama yapması gerektiğini savunuyor.
Küresel boyut ve benzer tartışmalar
Doğumla vatandaşlık hakkı, dünyada sadece 30 kadar ülkede uygulanıyor. ABD, Kanada ve Meksika gibi ülkeler bu hakkı tanırken Avrupa ülkelerinin çoğu doğumla vatandaşlık yerine kan bağını esas alıyor. Trump'ın bu politikayı sona erdirme girişimi, küresel çapta göçmen karşıtı hareketlerin yükseldiği bir dönemde geliyor. Avrupa'da aşırı sağ partiler, benzer şekilde doğumla vatandaşlığın kaldırılmasını talep ediyor. Öte yandan, insan hakları örgütleri bu uygulamanın kaldırılmasının, düzensiz göçmen çocuklarını vatansız bırakacağı uyarısında bulunuyor.
Yüksek Mahkeme'nin alacağı karar, sadece ABD'de değil, diğer ülkelerdeki benzer tartışmaları da etkileyecek. Eğer mahkeme Trump'ın kararnamesini anayasaya aykırı bulursa, doğumla vatandaşlık hakkı güçlenecek. Aksi halde, Kongre'nin yeni bir yasa çıkarması gündeme gelebilir. Her iki durumda da, bu karar ABD'deki göçmen toplulukları üzerinde doğrudan etki yapacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de doğumla vatandaşlık uygulaması bulunmuyor; vatandaşlık esas olarak kan bağına dayanıyor. ABD'deki bu tartışma, Türkiye'deki yabancıların vatandaşlık edinme süreçlerine doğrudan bir etki yapmamakla birlikte, küresel göç politikalarındaki eğilimler açısından izlenmeye değer. Türkiye, son yıllarda Suriyeli mülteciler başta olmak üzere büyük bir göç dalgasıyla karşı karşıya. ABD'nin vereceği karar, uluslararası hukukta vatandaşlık ve göçmen hakları konusunda emsal teşkil edebilir. Ayrıca, Türkiye'nin AB ile olan ilişkilerinde de vatandaşlık ve göç politikaları önemli bir gündem maddesi. Bu nedenle, ABD Yüksek Mahkemesi'nin kararı, Türkiye'nin göçmen politikalarını şekillendirirken dikkate alması gereken küresel bir referans noktası olacaktır.
