ABD Yüksek Mahkemesi, geçtiğimiz hafta aldığı bir kararla, ülkede doğan herkesin otomatik olarak vatandaşlık kazanmasını öngören 'doğuştan vatandaşlık' hakkını anayasal bir hak olarak onayladı. Sert göç kısıtlaması savunucuları, kararı derin bir hayal kırıklığıyla karşılarken, bunu kürtaj karşıtı hareketin yıllardır mücadele ettiği Roe v. Wade kararına benzetiyor. Artık aktivistler ve yasa koyucular, bu kararı devirmek için yeni bir strateji belirlemeye hazırlanıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Doğuştan vatandaşlık, ABD Anayasası'nın 14. Ek Maddesi'nde düzenlenir. Bu madde, Amerika Birleşik Devletleri'nde doğan ve yargı yetkisine tabi olan herkesin vatandaş olduğunu belirtir. Yüzyılı aşkın bir süredir bu hüküm, göçmenlerin çocuklarına otomatik vatandaşlık verilmesi anlamına gelmektedir. Ancak son yıllarda, özellikle Trump yönetimi döneminde, bu uygulamanın kaldırılması yönünde güçlü bir siyasi baskı oluştu. Muhafazakar çevreler, doğuştan vatandaşlığın 'yasadışı göçü teşvik ettiğini' savunarak Anayasa değişikliği veya dar yorum yoluyla kaldırılmasını istedi.
Yüksek Mahkeme'nin 6-3'lük çoğunlukla aldığı karar, bu çabaları boşa çıkardı. Kararda, 14. Ek Madde'nin açık lafzına atıfta bulunulurken, yasa koyuculara konuyu anayasal süreçler dışında düzenleme yetkisi olmadığı vurgulandı. Bu, göç kısıtlaması yanlıları için büyük bir yenilgi anlamına geliyor. Birçok muhafazakar senatör ve temsilci, kararı 'hukukun siyasallaşması' olarak nitelendirirken, göçmen hakları örgütleri kararı 'insanlık onuruna saygı' olarak selamladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD, doğuştan vatandaşlık uygulayan az sayıdaki gelişmiş ülkeden biri. Kanada, Meksika ve çoğu Latin Amerika ülkesi de bu sistemi benimserken, Avrupa ülkeleri genelde 'kan bağı' esasına dayalı vatandaşlık veriyor. Bu kararın küresel yansımaları da olabilir. Avrupa'da yükselen aşırı sağ partiler, ABD'deki bu tartışmayı kendi göç politikalarını sertleştirmek için kullanabilir. Özellikle Fransa, Almanya ve İtalya'da doğuştan vatandaşlığa yönelik eleştiriler artarken, ABD Yüksek Mahkemesi'nin içtihadı bu ülkelerdeki hukuki tartışmaları da etkileyebilir.
Diğer yandan, bu karar ABD'deki seçim dinamiklerini de değiştirebilir. Göçmen kökenli seçmenler, özellikle Latinolar, kararı kendi haklarının bir teyidi olarak görüyor. Demokratlar için bu, tabanı harekete geçirme fırsatı; Cumhuriyetçiler içinse tabanı radikalleştirme potansiyeli taşıyor. 2024 başkanlık seçimleri öncesinde bu konunun yeniden alevlenmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde göç ve vatandaşlık politikaları doğrudan bir gündem maddesi olmasa da, ABD'nin bu içtihadı, uluslararası göç hukuku açısından emsal teşkil ediyor. Türkiye, Suriyeli mültecilere yönelik politikalarıyla uluslararası toplumda farklı bir konumda bulunuyor. ABD'deki doğuştan vatandaşlık tartışması, vatandaşlığın kazanılmasında 'toprak esası' ile 'kan esası' arasındaki dengeyi küresel ölçekte yeniden tartışmaya açabilir. Türkiye'nin özellikle mülteci çocuklarının vatandaşlığa kabulü konusunda izleyeceği yol, bu tartışmalardan etkilenebilir. Ayrıca, ABD'de yaşayan Türk kökenli vatandaşların çocukları da doğuştan vatandaşlık hakkına sahip olduğu için, karar doğrudan Türk asıllı Amerikalıları da ilgilendiriyor.
