ABD yönetimi, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) yönelik sert yaptırımlar açıklayarak, uluslararası hukukun evrenselliği konusunda tartışma yarattı. Washington, mahkemenin varlığının Amerikan egemenliğine 'kabul edilemez' bir meydan okuma oluşturduğunu öne sürerken, bu adım uluslararası toplumda ABD'nin 'iki yüzlülüğü' olarak yorumlandı. Karar, özellikle Ukrayna ve Gazze'deki savaş suçları soruşturmalarını yürüten UCM'nin çalışmalarını engellemeyi hedefliyor.
Yaptırımların Arka Planı ve Kapsamı
ABD Başkanı Donald Trump'ın imzaladığı başkanlık kararnamesi, UCM personeline ve yetkililerine vize kısıtlamaları ve ekonomik yaptırımlar öngörüyor. Kararnamede, mahkemenin 'Amerikan askeri personeli ve istihbarat çalışanlarını yargılama girişimlerinin' ulusal güvenliğe tehdit oluşturduğu ifade ediliyor. Bu adım, ABD'nin 2002 yılında UCM'den çekilme kararının ardından mahkemeye karşı en sert tutumunu sergiliyor.
UCM Başsavcısı Kerim Han, yaptırımları 'hukukun üstünlüğüne karşı bir saldırı' olarak nitelendirdi ve mahkemenin çalışmalarına devam edeceğini belirtti. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler de ABD'ye tepki gösterdi. BM Sözcüsü Stephane Dujarric, 'Uluslararası hukukun uygulanması, tüm ülkelerin ortak sorumluluğudur' açıklamasını yaptı.
Küresel Boyut ve Artan Gerilim
ABD'nin bu kararı, Çin ve Rusya gibi ülkelerin UCM'ye yönelik eleştirileriyle örtüşüyor. Moskova, UCM'nin Ukrayna'da işlediği iddia edilen savaş suçlarına ilişkin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında çıkardığı tutuklama emrine misilleme olarak mahkemeyi 'yasaklı kuruluş' ilan etmişti. Uzmanlar, ABD'nin bu hamlesinin uluslararası hukukun meşruiyetini zayıflatacağı ve benzer otoriter yönetimlere emsal teşkil edebileceği görüşünde.
Öte yandan, ABD'nin müttefikleri ikilemde. Avrupa ülkeleri UCM'yi desteklerken, NATO içinde ABD'nin bu tutumunun ittifakı zor durumda bıraktığına dikkat çekiliyor. Alman Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock, 'Uluslararası ceza adaleti, kimsenin engelleyemeyeceği bir gerekliliktir' dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin UCM'ye yönelik yaptırımları, Türkiye'nin uluslararası hukuka bakışını etkileyebilir. Türkiye, UCM'ye taraf olmamakla birlikte, uluslararası ceza adaleti mekanizmalarını zaman zaman eleştirmiştir. Bu gelişme, Ankara'nın küresel sistemde adalet arayışında ABD'nin çifte standardını gündeme getirebilir. Ayrıca, Türkiye'nin savunma sanayiine yönelik yaptırımlarla mücadele ederken, ABD'nin bu kararı uluslararası yaptırım rejimlerinin güvenilirliğini sorgulatabilir. Bölgesel olarak, İsrail'in Gazze'deki eylemlerine ilişkin UCM soruşturmasının zayıflatılması, Türkiye'nin Filistin davasına desteğini dolaylı olarak etkileyebilir.
