ABD ordusu, Başkan Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nda deniz ablukasını yeniden başlatma kararının ardından İran'a yeni bir hava saldırısı dalgası başlattı. Trump'ın talimatıyla TSİ 23.45'te başlayan saldırılar, art arda üçüncü gün devam eden ABD operasyonlarının bir parçası. İlk iki günkü saldırılarda İran'ın askeri altyapısı hedef alınmış, bugünkü saldırılarda ise farklı noktalar vuruldu. Pentagon'dan yapılan açıklamada, saldırıların 'İran'ın saldırgan eylemlerine karşı caydırıcılık' amacı taşıdığı belirtildi. İran tarafından henüz resmi bir açıklama gelmezken, yerel kaynaklar başkent Tahran ve çevresinde patlama sesleri duyulduğunu bildirdi.
Saldırıların arka planı: Hürmüz Boğazı ablukası ve ABD-İran gerilimi
Trump yönetimi, geçtiğimiz hafta sonu yaptığı açıklamayla Hürmüz Boğazı'nda deniz ablukasını yeniden uygulamaya koyduğunu duyurmuştu. Bu karar, İran'ın boğazdan geçen petrol tankerlerini hedef alan son saldırılarına karşılık olarak alındı. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. Trump, abluka kararını 'Amerikan çıkarlarını ve küresel enerji güvenliğini koruma' gerekçesiyle savundu.
ABD Donanması'nın bölgedeki varlığını artırması, İran'ın ise tepki olarak askeri tatbikatlarını sıklaştırmasıyla tansiyon yükselmişti. Analistler, son saldırıların Trump'ın 'maksimum baskı' politikasının bir parçası olduğunu ve İran'ı müzakere masasına oturtmayı hedeflediğini belirtiyor. Ancak İran, şimdiye kadar herhangi bir diyalog sinyali vermedi.
Bölgesel ve küresel boyut: Petrol piyasaları ve uluslararası tepkiler
Gelişmeler, petrol fiyatlarında ani bir yükselişe neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı 85 dolar seviyesine çıkarak son iki yılın zirvesine ulaştı. Uzmanlar, çatışmaların devam etmesi halinde fiyatların 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin de aralarında bulunduğu Körfez ülkeleri, tansiyonun düşürülmesi çağrısı yaparken, Rusya ve Çin ABD'yi 'provokatif eylemlerle' suçladı. Avrupa Birliği ise diplomatik çözüm için arabuluculuk teklif etti.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde acil toplantı talebi gündeme gelirken, ABD'nin müttefiklerinden İsrail ve İngiltere operasyonlara destek açıklaması yaptı. İran'ın müttefiki Yemen'deki Husiler, Kızıldeniz'deki ticari gemilere saldırı tehdidinde bulundu. Uzmanlar, çatışmaların bölgesel bir savaşa dönüşme riskinin arttığı görüşünde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki abluka ve artan askeri gerilim, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrarı açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, petrol ihtiyacının önemli bir kısmını Basra Körfezi ülkelerinden karşılıyor; boğaz geçişlerinde yaşanacak bir aksama, akaryakıt fiyatlarını ve enflasyonu daha da yukarı çekebilir. Ayrıca, İran ile komşu olan Türkiye, sınır güvenliği ve mülteci akını riskiyle karşı karşıya. Ankara'nın şu ana kadar ihtiyatlı bir tavır sergilemesi, hem ABD hem de İran ile ilişkilerini dengelemeye çalıştığını gösteriyor. Türkiye'nin, enerji arz güvenliğini sağlamak için alternatif tedarik rotalarını hızla devreye alması gerekebilir.
