ABD federal düzenleyici kurumları, ağır vasıtaların yan kısımlarına monte edilecek koruyucu bariyerlerin (side underride guards) binlerce can kurtarabileceğini ve ekonomik açıdan da son derece mantıklı olduğunu belirterek bu sistemlerin zorunlu hale getirilmesi yönünde adım atmaya hazırlanıyor. Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi (NHTSA) tarafından yayımlanan kapsamlı bir rapor, yan çarpma koruyucularının her yıl yaklaşık 200-300 kişinin hayatını kurtarabileceğini ve 5 milyar doların üzerinde ekonomik fayda sağlayacağını ortaya koydu.
Gelişmenin arka planı
Tır yan çarpması (side underride), otomobil veya kamyonetin bir tırın yan kısmına çarparak tırın altına girmesiyle meydana geliyor ve genellikle ölümcül sonuçlanıyor. Mevcut ABD düzenlemeleri yalnızca tırların arka kısmında underride koruması gerektirirken, yan kısımlar korumasız durumda. NHTSA’nın ekonomik analizi, yan koruyucuların araç başına maliyetinin 1.000-2.500 dolar arasında olduğunu, buna karşılık her kurtarılan can için 11.8 milyon dolar değer biçilen toplumsal tasarruf sağladığını gösteriyor.
Bu sistemler, tırın yan kısmına monte edilen alüminyum veya çelik bariyerler olup, bir otomobilin tırın altına girmesini engelleyerek yolcuların hayatta kalma şansını önemli ölçüde artırıyor. Kamyon üreticileri ve filo işletmecileri başlangıçta maliyet itirazı yapsa da, sigorta primlerindeki düşüş ve dava maliyetlerindeki azalma uzun vadede bu yatırımı karlı hale getiriyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu düzenleme, ABD’de trafik ölümlerini azaltma hedefinin bir parçası olup, Avrupa Birliği ve Japonya gibi gelişmiş ülkelerde halihazırda uygulanan benzer standartlarla uyumlu hale gelmeyi amaçlıyor. ABD’de her yıl trafik kazalarında yaklaşık 40 bin kişi hayatını kaybediyor ve bunun yüzde 10’undan fazlası tır karışan kazalarda meydana geliyor. Yan koruyucuların zorunlu hale gelmesi, aynı zamanda uluslararası ticaret ve nakliye şirketlerinin filolarını yenilemesini gerektirecek, bu da lojistik maliyetlerini kısa vadede artırabilir. Ancak uzun vadede sigorta, sağlık ve iş gücü kaybı gibi alanlarda önemli tasarruf sağlaması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de tır ve ağır vasıta kazalarında yan underride benzeri ölümler sıkça yaşanmakta olup, mevcut mevzuatımızın ABD ve AB standartlarına uyumu ciddi bir güvenlik açığı oluşturmaktadır. ABD’deki bu yasal zorunluluk, Türkiye’de de benzer düzenlemelerin tartışılmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca uluslararası taşımacılıkta ABD filosuna uyum gerekliliği, Türk lojistik firmalarının ihracat pazarlarında rekabet gücünü etkileyebilir.
