ABD'de yayınlanan yeni bir araştırma, pandemi sonrası dönemde teslimat uygulaması sürücüleri ve Amazon deposu çalışanları başta olmak üzere gig ekonomisi çalışanlarının federal yardım programlarına bağımlılığının keskin bir şekilde arttığını ortaya koydu. Çarşamba günü yayınlanan Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO) raporuna göre, Amazon çalışanları arasında gıda pulu (SNAP) ve Medicaid gibi federal yardımlara başvuranların sayısı pandemi öncesine kıyasla üç katına çıktı. Araştırma, bu eğilimin özellikle düşük ücretli ve esnek çalışma koşullarına sahip işlerde yoğunlaştığını, çalışanların temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığını gösteriyor.
Gig ekonomisinin karanlık yüzü: Düşük ücretler ve güvencesizlik
GAO raporu, gig ekonomisi çalışanlarının federal yardımlara bağımlılığının pandemi öncesi döneme göre önemli ölçüde arttığını belgeliyor. Raporda, Amazon, DoorDash ve Uber Eats gibi şirketlerde çalışanların, düşük saatlik ücretler ve istikrarsız çalışma saatleri nedeniyle gıda güvencesizliği ve sağlık sigortası eksikliği yaşadığı vurgulanıyor. Araştırmacılar, 2019'da gig çalışanlarının yalnızca %5'inin gıda pulu alırken, bu oranın 2023'te %18'e yükseldiğini tespit etti. Amazon depolarında çalışan işçiler arasında ise Medicaid'e kayıtlı olanların oranı aynı dönemde %12'den %35'e çıktı. Uzmanlar, bu durumun büyük teknoloji şirketlerinin işgücü maliyetlerini vergi mükelleflerine yüklemesi anlamına geldiğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Düşük ücret ekonomisinin yaygınlaşması
ABD'deki bu eğilim, gelişmiş ekonomilerde giderek yaygınlaşan düşük ücretli ve güvencesiz iş modelinin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Avrupa Birliği'nde de benzer şekilde, platform ekonomisi çalışanları sosyal güvenlik ağlarının dışında kalıyor. Almanya ve Fransa'da yapılan araştırmalar, teslimat sürücülerinin üçte birinden fazlasının ek devlet yardımına ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Küresel ölçekte ise Dünya Bankası, dijital platformların yaygınlaşmasıyla birlikte 'çalışan yoksulluğu' kavramının yeniden tanımlanması gerektiğini savunuyor. Raporda, büyük şirketlerin karlılığını korurken, çalışanlarının devlet yardımlarına bağımlı hale gelmesinin sürdürülemez bir model olduğu vurgulanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer platform ekonomisi modelleri (Yemeksepeti, Getir, Trendyol Go) hızla büyürken, çalışanların sosyal güvencesizlik ve düşük ücret sorunları gündemde. ABD'deki bu araştırma, Türkiye'deki düzenleyicilere önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye'de kayıt dışı istihdamın yüksek olduğu göz önüne alındığında, gig ekonomisi çalışanlarının devlet yardımlarına bağımlılığının benzer şekilde artması muhtemel. Bu durum, Türkiye'nin sosyal güvenlik sistemine ek yük getirebilir ve çalışan hakları konusunda yeni düzenlemeleri zorunlu kılabilir.
