II. Dünya Savaşı’ndan dönen Siyah Amerikalı gaziler, ülkelerine hizmet etmiş olmanın getirdiği onura rağmen, sistemik ayrımcılığın hedefi oldu. Beyaz gaziler için sunulan GI Bill yasası kapsamındaki eğitim, konut kredisi ve iş bulma imkanlarından Siyahlar büyük ölçüde mahrum bırakıldı. Bu durum, Amerikan toplumundaki ırksal servet uçurumunun derinleşmesine neden oldu. Günümüzde Siyah ailelerin ortalama serveti, beyaz ailelerin yaklaşık onda biri seviyesinde. Bu eşitsizliğin temel taşlarından biri, savaş sonrası dönemde atıldı.
GI Bill’den Eşit Olmayan Yararlanma
1944’te çıkarılan GI Bill (Servicemen’s Readjustment Act), savaştan dönen askerlere üniversite eğitimi, işsizlik maaşı ve düşük faizli konut kredisi sağlamayı amaçlıyordu. Ancak yasanın uygulanışı, yerel düzeyde ırk ayrımcılığına tabiydi. Siyah gaziler, beyaz meslektaşlarına kıyasla üniversitelere kabul edilmekte, kredi kullanmakta ve iş bulmakta büyük zorluklar yaşadı. Örneğin, savaş sonrası inşa edilen banliyö konutlarına Siyahlar alınmadı; Federal Konut İdaresi (FHA) ve Gaziler İdaresi (VA), beyaz mahallelerinde kredi verirken Siyah mahallelerini riskli bölge olarak işaretledi. Sonuçta, beyaz gaziler toplu halde konut sahibi olurken, Siyahlar kiralık ve kalitesiz konutlarda yaşamak zorunda kaldı.
Bu ayrımcılığın boyutları, istatistiklere de yansıdı. 1940’larda askere alınan Siyah erkeklerin sadece %12’si GI Bill’den yararlanabildi. Oysa beyaz gazilerin %50’sinden fazlası eğitim yardımı aldı. Eğitim eşitsizliği, nesiller boyunca gelir farklılıklarına yol açtı. Aynı şekilde konut kredilerindeki ayrımcılık, Siyah ailelerin ev sahipliği oranının düşük kalmasına ve servet birikiminin engellenmesine neden oldu. Bugün bir Siyah ailenin ev sahibi olma ihtimali beyaz bir aileye göre %30 daha az.
Küresel Bağlamda Irksal Adaletsizlik ve Ekonomik Eşitsizlik
ABD’deki bu durum, dünya genelinde ırk temelli ekonomik eşitsizliklerin bir örneğini oluşturuyor. Güney Afrika’daki apartheid dönemi, Latin Amerika’daki yerli halklara yönelik ayrımcılık ve Avrupa’daki Roman topluluklarına yönelik dışlanma benzer mekanizmalarla işliyor. Irksal ayrımcılık, yalnızca bireysel başarıyı değil, toplumun tamamının ekonomik kalkınmasını da olumsuz etkiliyor. Dünya Bankası verilerine göre, ırksal eşitsizliklerin giderilmesi küresel GSYH’yı yıllık %1-2 oranında artırabilir. ABD özelinde, Siyah nüfusun yaşadığı bu tarihsel adaletsizlik, günümüzde “Black Lives Matter” hareketi gibi toplumsal tepkilere yol açtı ve tazminat tartışmalarını yeniden gündeme getirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu haber, ABD’nin iç dinamikleriyle ilgili olsa da Türkiye açısından önemli çıkarımlar barındırıyor. Türkiye, farklı etnik ve mezhepsel gruplar arasındaki eşitsizliklerin giderilmesi için çaba harcayan bir ülke. GI Bill benzeri bir sosyal politikanın uygulanışındaki ayrımcılık, Türkiye’nin sosyal yardım ve eğitim politikalarının ne kadar kapsayıcı olduğu konusunda düşündürücü. Ayrıca, göçmen ve azınlık grupların entegrasyonu için benzer hataların tekrarlanmaması adına ABD deneyimi bir uyarı niteliği taşıyor. Küresel olarak ırksal eşitsizliklerin ekonomik büyümeyi sınırladığı gerçeği, Türkiye’nin kapsayıcı büyüme politikalarına ağırlık vermesi gerektiğini hatırlatıyor.
