ABD Senatosu, İran'a karşı olası askeri harekâtı durdurmayı hedefleyen bir karar tasarısını iki gün üst üste farklı şekillerde oylayarak siyasi bir çelişkiye imza attı. Çarşamba günü yapılan oylamada 47'ye karşı 51 oyla reddedilen tasarı, perşembe günü 'filibuster' (uzun süreli konuşma) engelini aşmak için yapılan ikinci oylamada 60'a karşı 38 oyla kabul edildi. Ancak bu kabul, aslında tasarının görüşülmesine devam edilmesi anlamına gelirken, yöntemsel bir adım olarak değerlendirildi. Başkan Donald Trump, partisinden 4 senatörün tasarıya destek vermesine öfkeyle tepki gösterdi ve onları 'hainlikle' suçladı.
Arka Plan: Anayasal Tartışma ve Parti İçi Bölünme
Tasarı, Senato'nun İran'a karşı herhangi bir askeri eylemi onaylaması gerektiğini savunan bir yoruma dayanıyordu. Trump yönetimi ise bu kararın yürütme organının anayasal yetkilerine müdahale olduğunu ileri sürerek, 'anayasaya aykırı' olduğunu savundu. Tasarıya destek veren Cumhuriyetçi senatörler arasında Susan Collins, Lisa Murkowski, Jerry Moran ve Rand Paul yer alıyor. Parti içinden gelen bu muhalefet, Trump'ın İran politikasına yönelik endişelerin sadece Demokratlarla sınırlı olmadığını gösterdi. Özellikle Rand Paul, ABD'nin İran'a yönelik sürekli askeri tehditlerinin gereksiz bir çatışmaya yol açabileceğini belirterek, Kongre'nin savaş yetkisini kullanması gerektiğini vurguladı.
Oylama sürecindeki bu istikrarsızlık, ABD siyaset kurumunun İran konusundaki derin bölünmüşlüğünü gözler önüne serdi. Demokratlar, Trump'ın 2020 başında İranlı General Kasım Süleymani'yi öldürme emrini hatırlatarak, yönetimin keyfi askeri kararlar almasına karşı bir fren mekanizması oluşturmaya çalıştı. Tasarının perşembe günü kabul edilmesi, aslında savaş kararına doğrudan bir engel değil, savaş yetkisinin Kongre'de kalması gerektiği yönünde bir siyasi irade beyanı olarak yorumlandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran ve Ortadoğu Dengeleri
Bu gelişme, İran'ın nükleer programı ve bölgesel askeri faaliyetleri nedeniyle ABD ile karşı karşıya olduğu bir dönemde yaşandı. Trump yönetimi, İran'a karşı 'maksimum baskı' politikası izlerken, Senato'daki bu bölünmüşlük İran yönetimine ABD'nin askeri müdahale kapasitesinin sınırlı olduğu sinyali verebilir. Analistler, bu durumun İran'ı daha cesur adımlar atmaya teşvik edebileceğini, ancak aynı zamanda ABD'nin caydırıcılığını zayıflatabileceğini belirtiyor. Ortadoğu'daki müttefikler, özellikle Suudi Arabistan ve İsrail, ABD'nin İran konusunda kararlı bir tutum sergilemesini beklerken, Senato'daki bu siyasi kafa karışıklığı ittifaklarda güven bunalımına yol açabilir.
Öte yandan, oylamadaki gel-gitler, ABD'de başkanlık ile Kongre arasındaki yetki mücadelesinin bir yansıması olarak görülüyor. Anayasa'ya göre savaş ilan etme yetkisi Kongre'de olsa da, başkanlar tarihsel olarak sınırlı askeri operasyonlar için Kongre onayı almadan hareket etme eğiliminde oldu. Bu tasarı, bu yetki kullanımına bir sınırlama getirme çabası olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin İran politikasındaki bu istikrarsızlık, Türkiye'nin güvenlik ve dış politika hesaplarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, İran'la sınır komşusu olarak, olası bir ABD-İran çatışmasından en fazla etkilenecek ülkelerden biri. Senato'daki siyasi bölünmüşlük, ABD'nin İran'a yönelik askeri müdahale olasılığını azaltarak Ankara'yı rahatlatabilir, ancak aynı zamanda ABD'nin bölgede güvenilir bir müttefik olarak algılanmasını zedeliyor. Türkiye, kendi sınır güvenliği ve enerji arzı açısından İran'la diyalogu sürdürmek isterken, ABD'nin kararsız tutumu stratejik planlamayı zorlaştırıyor. Bu nedenle gelişme, Ankara'nın bölgesel politikalarını çeşitlendirme ihtiyacını bir kez daha ortaya koyuyor.
