ABD Senatosu, İran'a karşı olası bir askeri müdahaleyi durdurmayı hedefleyen tarihi bir kararı kabul etti. 50-45 oyla geçen karar, Başkan Donald Trump'ın Kongre'nin onayı olmaksızın İran'a karşı savaş başlatmasını engellemeyi amaçlıyor. Karar, özellikle Ocak 2020'de ABD'nin Bağdat'ta İranlı general Kasım Süleymani'yi öldürmesinin ardından tırmanan gerginliklerin ortasında geldi. Demokratların çoğunlukta olduğu Senato'da, 8 Cumhuriyetçi senatör de karara destek verdi. Karar, şimdi Temsilciler Meclisi'nde görüşülecek.
Gelişmenin arka planı
ABD Başkanı Donald Trump, Ocak 2020'de İran Devrim Muhafızları'nın Kudüs Gücü komutanı Kasım Süleymani'yi öldürme emri vermişti. Bu eylem, ABD-Iran arasındaki gerilimi doruk noktasına çıkardı ve İran'ın Irak'taki ABD üslerine misilleme saldırılarına yol açtı. Süleymani suikastı, ABD Kongresi'nde endişelere neden oldu; çünkü başkanın savaş yetkilerini aştığı ve Kongre'nin anayasal sorumluluğunu ihlal ettiği düşünülüyordu. Senato kararı, başkanın İran'a karşı askeri güç kullanımını Kongre onayına bağlayarak bu endişelere yanıt veriyor.
Karara destek veren Cumhuriyetçi senatörler arasında Susan Collins, Lisa Murkowski ve Rand Paul gibi isimler yer alıyor. Bu senatörler, başkanın savaş yetkilerinin sınırsız olmaması gerektiğini savunuyor. Öte yandan, kararın yalnızca başkanı bağlayıcı olmayan bir tavsiye niteliği taşıdığı ve Trump'ın veto yetkisini kullanması durumunda geçersiz kalabileceği belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu karar, ABD-İran arasındaki gerginliğin yanı sıra Ortadoğu'daki güç dengelerini de yakından ilgilendiriyor. İran, ABD'nin askeri müdahalesine karşı kendini savunmaya hazır olduğunu sürekli olarak yinelerken, ABD'nin müttefikleri İsrail ve Suudi Arabistan gibi ülkeler İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda endişeli. Karar, ABD'nin İran'a karşı daha agresif bir politika izlemesini engelleyerek diplomatik çözümleri teşvik edebilir. Ayrıca, ABD'nin Irak'taki askeri varlığına yönelik tartışmaları da canlı tutuyor. Irak yönetimi, ABD askerlerinin varlığının istikrarı tehdit ettiğini savunurken, ABD'nin Irak'tan çekilmesi halinde İran'ın bölgedeki nüfuzunun artabileceği değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerginliğinin Türkiye'ye doğrudan bir askeri yansıması bulunmamakla birlikte, bölgesel bir çatışma Türkiye'yi birçok kanaldan etkileyebilir. Öncelikle, Irak ve Suriye'deki güvenlik ortamı bozulabilir, bu da Türkiye'nin sınır güvenliğini tehdit eder. Ayrıca, İran'la ticari ilişkiler ve enerji ithalatı (doğalgaz ve petrol) risk altına girebilir. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları Türk şirketlerini de etkilemişti; olası bir savaş, bu yaptırımların daha da sıkılaşmasına yol açabilir. Türkiye, diplomatik çözümden yana olduğu için Senato kararı Ankara'da olumlu karşılanabilir. Ancak NATO müttefiki olarak ABD'nin ittifak içindeki rolü ve bölgedeki diğer ülkelerle ilişkiler de dikkate alındığında, Türkiye'nin denge politikası zorlaşabilir.
