Pentagon, geçtiğimiz ay 86 yıllık Kanada-ABD Daimi Ortak Savunma Kurulu'nun (PJBD) faaliyetlerini tek taraflı olarak askıya aldığını duyurdu. Bu karar, Başkan Donald Trump yönetiminin Kanada'ya yönelik ekonomik ve siyasi baskılarının bir parçası olarak görülüyor. Beyaz Saray'ın açıklamasına göre, askıya alma, Kanada'nın ABD'ye yönelik ticari uygulamalarına bir yanıt niteliği taşıyor. Ancak uzmanlar, bu adımın Kuzey Amerika savunma sanayisinin entegre yapısını ciddi şekilde zedeleyebileceği konusunda uyarıyor. İki ülke arasındaki savunma işbirliği, kıtanın güvenlik mimarisinin temel taşlarından biri olarak kabul ediliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Kanada-ABD Daimi Ortak Savunma Kurulu, 1940 yılında imzalanan Ogdensburg Deklarasyonu ile kurulmuş ve İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana iki ülke arasındaki savunma işbirliğinin ana platformu olmuştur. Kurul, kıta savunmasından askeri teknoloji paylaşımına kadar geniş bir yelpazede koordinasyon sağlamaktadır. Pentagon'un bu kararı, iki ülke arasındaki ilişkilerin son dönemde yaşadığı gerilimin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Özellikle, Trump yönetiminin Kanada'ya yönelik çelik ve alüminyum tarifeleri, Kanada'nın ABD'ye yönelik misilleme vergileri ve Amerikan yapımı savaş uçaklarının satın alınması konusundaki anlaşmazlıklar, ilişkileri gerginleştiren başlıca unsurlar arasında yer alıyor.
ABD'nin bu hamlesi, yalnızca askeri bir konu olmaktan çıkarak, iki ülke arasındaki ekonomik ve stratejik bağların derinliğini sorgulatan bir nitelik taşıyor. Kanada Savunma Bakanı Bill Blair, yaptığı açıklamada, bu kararın 'hayal kırıklığı yarattığını' ve 'müttefikler arasında güveni zedelediğini' belirtti. Ancak Blair, Kanada'nın Kuzey Amerika savunması konusundaki taahhütlerinin süreceğini de vurguladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Kuzey Amerika'nın savunma mimarisinde önemli bir kırılmaya işaret ediyor. ABD ve Kanada, NORAD (Kuzey Amerika Havacılık ve Uzay Savunma Komutanlığı) aracılığıyla kıta hava savunmasını birlikte yürütüyor. PJBD'nin askıya alınması, bu tür işbirliklerinin geleceğine dair soru işaretleri doğuruyor. Ayrıca, iki ülke arasındaki savunma tedarik zincirleri oldukça entegre durumda; ABD'nin F-35 savaş uçaklarının parçaları Kanada'da üretiliyor ve Kanada, ABD'nin mühimmat ve araç sistemlerinde kritik bileşenler sağlıyor. Uzmanlar, bu tür bir ayrışmanın her iki ülkenin de sanayi güvenliğini zayıflatacağını ve maliyetleri artıracağını savunuyor.
Küresel ölçekte ise bu karar, ABD'nin müttefikleriyle ilişkilerinde daha fazla baskıya başvuracağına dair bir sinyal olarak algılanıyor. NATO müttefikleri ve diğer ABD ortakları, Washington'un geleneksel ittifak bağlarını koruma konusundaki kararlılığını sorgulamaya başlayabilir. Özellikle Avrupa'daki müttefikler, ABD'nin ticari anlaşmazlıkları güvenlik ilişkilerine yansıtma ihtimaline karşı daha temkinli yaklaşabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, ABD'nin müttefikleriyle ilişkilerinde ticari ve siyasi baskıyı bir araç olarak kullanma eğiliminin derinleştiğini gösteriyor. Türkiye, ABD ile benzer gerilimler yaşamış bir ülke olarak, bu tür adımların ittifak dayanışmasını zayıflattığını yakından izlemektedir. Türkiye'nin savunma sanayisinde son yıllarda elde ettiği ilerlemeler, dışa bağımlılığı azaltma stratejisinin önemini bir kez daha doğruluyor. Bununla birlikte, ABD'nin bu tutumu, NATO içindeki dayanışmayı olumsuz etkileyebilir ve Türkiye gibi üyelerin alternatif savunma işbirlikleri arayışını hızlandırabilir. Türkiye'nin kendi savunma sanayiini geliştirme çabaları, bu tür belirsizliklere karşı bir tampon görevi görmektedir.
