ABD Başkanı Donald Trump ve Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif, Pazar günü İran ile stratejik Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve Amerikan deniz ablukasının sona ermesi için bir anlaşmaya varıldığını duyurdu. Trump, 'İran İslam Cumhuriyeti ile Anlaşma artık tamamlandı. Herkesi tebrik ediyorum' ifadelerini kullandı. Sharif ise anlaşmanın bölgesel barışa katkı sağlayacağını belirtti. Anlaşma kapsamında, İran'ın nükleer faaliyetlerinin denetlenmesi ve Hürmüz Boğazı'nda serbest geçişin garanti altına alınması yer alıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapan stratejik bir su yoludur. ABD, Ekim 2023'te İran'ın askeri tatbikatlarını gerekçe göstererek bölgeye savaş gemileri konuşlandırmış ve fiili bir abluka uygulamıştı. İran ise bu ablukayı 'uluslararası hukuka aykırı' olarak nitelendirmişti. Pakistan'ın arabuluculuğunda başlayan müzakereler, birkaç hafta içinde sonuçlandı. Trump yönetimi, anlaşmayı 'tarihi bir adım' olarak değerlendirirken, İran Dışişleri Bakanlığı anlaşmanın karşılıklı saygı temelinde inşa edildiğini açıkladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Anlaşma, Körfez ülkeleri tarafından memnuniyetle karşılandı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, boğazın güvenliğinin sağlanmasının enerji piyasalarına istikrar getireceğini belirtti. Çin ise anlaşmayı dolaylı olarak destekledi; ancak Pekin yönetimi, İran'a yönelik yaptırımların devam etmesi halinde anlaşmanın sürdürülebilirliği konusunda endişelerini dile getirdi. Rusya, anlaşmayı 'diplomasinin zaferi' olarak nitelendirirken, İsrail sessizliğini korudu. Uzmanlar, anlaşmanın petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabileceğini öngörüyor. Ayrıca, bu gelişmenin Yemen'deki çatışmaya da olumlu yansımaları olabileceği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu anlaşma, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından kritik öneme sahip. Hürmüz Boğazı'nın açık kalması, Türkiye'nin İran ve Körfez ülkelerinden yaptığı petrol ve doğalgaz ithalatının sürekliliğini sağlarken, enerji fiyatlarında istikrarı da beraberinde getirebilir. Ayrıca, Türkiye'nin bölgesel diplomasisinde Pakistan'ın arabuluculuk rolünün başarısı, Ankara'nın da benzer girişimlerini teşvik edebilir. Ancak, ABD-İran yakınlaşması, Türkiye ile ABD arasındaki PKK/YPG gibi konulardaki gerilimi doğrudan etkilemeyebilir. Küresel petrol piyasalarındaki olası rahatlama, Türkiye'nin cari açığına olumlu yansıyabilir.
