Eski Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro, ABD Özel Kuvvetleri tarafından düzenlenen dramatik bir askerî harekâtla ülkesinden kaçırılmasının ardından bugün New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi'nde yeniden hâkim karşısına çıkıyor. Maduro, görevdeyken uyuşturucu kaçakçılığı ve insanlığa karşı suçlarla itham edilmişti. ABD Adalet Bakanlığı, operasyonun uluslararası hukuka uygun olduğunu savunurken, Maduro'nun avukatları bu hamlenin egemen bir devletin başkanına karşı yasa dışı bir güç kullanımı olduğunu öne sürüyor. Duruşma, uluslararası hukuk ve egemenlik tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Operasyonun Ayrıntıları ve Hukuki Süreç
ABD Savunma Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, operasyon geçen hafta Karakas'ın batısındaki bir kırsal bölgede gerçekleştirildi. Delta Force timlerinin de yer aldığı baskında Maduro'nun korumaları etkisiz hâle getirilirken, Venezuela devlet başkanı yaklaşık 30 dakika süren bir çatışmanın ardından ele geçirildi. Operasyonda iki ABD askerinin hafif yaralandığı, Venezuela tarafında ise üç kişinin hayatını kaybettiği bildiriliyor.
Mahkeme sürecinde Maduro'nun savunma ekibi, ABD'nin bu operasyonla Birleşmiş Milletler Şartı'nı ihlal ettiğini, Venezuela'nın toprak bütünlüğüne ve siyasi bağımsızlığına saldırdığını ileri sürüyor. Avukatlar ayrıca, müvekkillerinin devlet başkanı olarak yargı dokunulmazlığına sahip olduğunu ve bu nedenle ABD mahkemelerinde yargılanamayacağını savunuyor. ABD tarafı ise Maduro'nun uyuşturucu kaçakçılığı ve organize suçla bağlantılı faaliyetlerinin dokunulmazlık kapsamı dışında olduğunu, ayrıca Venezuela'da meşru hükümetin artık Juan Guaidó liderliğindeki geçici yönetim olduğunu iddia ediyor.
New York Güney Bölgesi Başsavcısı Damian Williams, yaptığı açıklamada, "Nicolás Maduro, yıllardır Amerikan topraklarına tonlarca kokain sokulmasından sorumlu bir uyuşturucu kartelinin lideridir. Bugün adalet önünde hesap verecektir" ifadelerini kullandı. Mahkeme, davanın önümüzdeki haftalarda görülmesine karar verdi.
Küresel Tepkiler ve Bölgesel Etkiler
Olay, uluslararası toplumda geniş yankı uyandırdı. Rusya Dışişleri Bakanlığı, operasyonu "uluslararası haydutluk" olarak nitelendirirken, Çin Halk Cumhuriyeti "bir devletin egemenliğine kabul edilemez bir müdahale" açıklaması yaptı. Avrupa Birliği, ABD'den operasyonla ilgili ayrıntılı bilgi talep ederken, "uluslararası hukuka saygı gösterilmesi gerektiğini" vurguladı. Latin Amerika ülkeleri ise bölünmüş bir tablo çiziyor: Meksika ve Arjantin gibi ülkeler operasyonu kınarken, Kolombiya ve Brezilya temkinli bir dil kullanarak durumu "endişeyle izlediklerini" belirtti.
Venezuela'da ise geçici devlet başkanı Juan Guaidó, operasyonu "diktatörlüğe karşı uluslararası toplumun kararlı duruşunun bir göstergesi" olarak selamlarken, ülkede Maduro'ya sadık güçlerin kontrolündeki bölgelerde protestolar patlak verdi. Ordu içinde bölünmeler yaşandığı, bazı birliklerin Guaidó'ya bağlılık açıkladığı bildiriliyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, Venezuela'ya insani yardım sevkiyatına başlandığını ve geçici hükümete tam destek verileceğini duyurdu.
Uzmanlar, bu operasyonun ABD'nin "önleyici meşru müdafaa" doktrininde bir dönüm noktası olabileceğini, zira bir devlet başkanının kendi ülkesinden kaçırılarak yargılanmasının emsali olmayan bir durum olduğunu belirtiyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi eski savcılarından Luis Moreno Ocampo, "Bu, uluslararası hukuk açısından gri bir alan. ABD, Maduro'yu adalete teslim etmek için bu yola başvurduysa bile, yöntemin meşruiyeti tartışmalı" dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Venezuela ile son yıllarda geliştirdiği yakın ilişkiler ve enerji iş birliği anlaşmaları nedeniyle bu gelişmeyi yakından takip ediyor. Türkiye'nin, Maduro yönetimiyle imzaladığı petrol arama ve doğalgaz iş birliği mutabakatları, yeni dönemde Guaidó hükümetiyle yeniden müzakere edilmek zorunda kalabilir. Ayrıca, ABD'nin bu tür bir askerî müdahalesinin, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu egemen devletlerin iç işlerine karışma riskini artırmasından endişe duyuluyor. Türk diplomatik kaynaklar, operasyonun uluslararası hukuk açısından yarattığı belirsizliğin, özellikle Doğu Akdeniz'deki egemenlik tartışmalarına emsal teşkil edebileceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle Ankara, hem Venezuela'daki geçici yönetimle hem de ABD'yle temaslarını sürdürerek kazanımlarını korumaya çalışıyor.
