ABD’de eğitim kurumlarının kütüphanelerine hangi kitapların gireceği konusundaki tartışmalar, Amerikan Kütüphane Derneği’nin (ALA) yayımladığı yeni bir raporla yeniden alevlendi. Dernek, okul kütüphanelerine yönelik hazırladığı tavsiye listesinde, ‘toplumsal cinsiyet kimliği’, ‘ırkçılık karşıtlığı’ ve ‘kapsayıcılık’ kavramlarını merkeze alan yayınları ön plana çıkarıyor. ALA’nın bu yaklaşımı, ‘woke’ kültürü olarak adlandırılan ve özellikle muhafazakar çevrelerce eleştiri alan akımın eğitim sisteminde hâlâ güçlü olduğunu gösteriyor. Eleştirmenler, derneğin okul çocuklarına sunulan içeriklerde çeşitlilik adına ideolojik bir tekdüzelik dayattığını savunuyor.
Woke Kültürü ve ALA’nın Rolü
Son yıllarda ABD’de ‘woke’ terimi, genellikle sosyal adalet konularında bilinçli ve duyarlı olmayı ifade etmek için kullanılıyor. Ancak eleştirmenler, bu akımın aşırıya kaçarak ifade özgürlüğünü kısıtladığını ve geleneksel değerleri zayıflattığını iddia ediyor. ALA, 2024 yılı ‘Zorlu Kitaplar’ listesini güncellerken, en çok hedef alınan eserlerin cinsel içerik, LGBTQ+ temaları ve ırkçılık karşıtı söylemler içerdiğini belirtti. Dernek, bu kitapların korunması ve teşvik edilmesi gerektiğini savunsa da, karşıt görüşler bu tür yayınların çocuklara uygun olmadığı noktasında birleşiyor.
Örneğin, Florida ve Teksas gibi Cumhuriyetçi yönetimlerdeki eyaletler, okul kütüphanelerinde ‘müstehcen’ veya ‘yaşa uygun olmayan’ materyallerin kaldırılması için yasal düzenlemelere gitti. Buna karşılık, Kaliforniya ve New York gibi Demokrat eyaletlerde tam tersi bir eğilim gözleniyor; burada da ‘ırkçılık karşıtı’ içeriklerin artırılması teşvik ediliyor. Bu bölünmüşlük, eğitimin ideolojik bir savaş alanına dönüştüğünün en somut göstergelerinden biri olarak öne çıkıyor.
Kültürel ve Politik Ayrışmanın Eğitime Yansıması
ALA’nın tavsiye listeleri, yalnızca kitap seçiminde değil, aynı zamanda kütüphane politikalarının belirlenmesinde de belirleyici bir rol oynuyor. Dernek, ‘çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık’ (DEI) ilkelerini kurumsal misyonunun merkezine koymuş durumda. Ancak muhafazakar düşünce kuruluşları, bu ilkelerin aslında bir tür ideolojik süzgeçten geçirilmiş yayıncılığı teşvik ettiğini öne sürüyor. Heritage Foundation ve American Enterprise Institute gibi kuruluşlar, ALA’nın sol eğilimli bir ajandayı okullara dayattığını belirterek, ebeveynlerin çocuklarının okudukları üzerinde daha fazla söz sahibi olması gerektiğini savunuyor.
Bu tartışma, ABD başkanlık seçimleri öncesinde de önemli bir siyasi malzeme haline gelmiş durumda. Cumhuriyetçi adaylar okullarda ebeveyn haklarını ön plana çıkarırken, Demokratlar kapsayıcılık ve ayrımcılıkla mücadele vurgusu yapıyor. Bu durum, Amerikan eğitim sisteminin sadece akademik bir mesele olmaktan çıkıp derin bir kültür savaşının merkezine oturduğunu ortaya koyuyor. Özellikle kütüphane kitapları üzerinden yürüyen bu savaş, 2024 yılında da hız kesmeden devam ediyor.
Öte yandan, ALA’nın yayımladığı en çok talep edilen kitaplar listesine bakıldığında, George M. Johnson’ın All Boys Aren’t Blue adlı LGBTQ+ temalı anı kitabı ve Ibram X. Kendi’nin How to Be an Antiracist adlı çalışmasının başı çektiği görülüyor. Her iki kitap da cinsel içerik ve Irkçılık karşıtı söylemler nedeniyle sıkça hedef alınsa da, ALA bunların eğitici değerini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD okullarındaki bu kültürel mücadele, Türkiye’de eğitim politikaları ve kültürel değerler tartışmalarına ışık tutuyor. Türkiye’de milli eğitim müfredatı, ulusal değerler ve din eğitimi etrafında şekillenirken, ABD’deki gelişmeler, toplumsal cinsiyet ve ırkçılık karşıtlığı gibi konuların eğitimde nasıl bir kırılma yarattığını gösteriyor. Küreselleşen dünyada Türk eğitim sistemi, benzer tartışmalardan tamamen bağımsız kalamasa da, kendi kültürel dinamikleri doğrultusunda bir denge bulmak durumunda. ABD örneği, eğitimin ideolojik bir araç haline gelmemesi için müfredatın şeffaflık, akademik özgürlük ve toplumsal mutabakat çerçevesinde belirlenmesi gerektiğini hatırlatıyor.
