ABD İç Güvenlik Bakanlığı, uluslararası öğrenci ve gazetecilerin vize sürelerini sabit bir takvim yılıyla sınırlandıran yeni bir nihai kural yayımladı. 9 Aralık 2024'te yürürlüğe girecek düzenleme, F-1 öğrenci vizeleri ve I-1 gazeteci vizeleri için maksimum geçerlilik süresini bir yıl olarak belirliyor. Daha önce bu vizeler “durum süresince” (duration of status) geçerliydi; yani öğrenci eğitimine devam ettiği veya gazeteci çalışma izni sürdüğü müddetçe vize yenilemek zorunda değildi. Yeni kural, özellikle Çinli gazeteciler ve bazı yabancı öğrenciler için bürokratik yükü artıracak.
Arka Plan ve Gerekçeler
ABD yönetimi, bu değişikliği “ulusal güvenlik risklerini azaltma” ve “göçmenlik sistemini suistimale karşı koruma” amacıyla gerekçelendiriyor. Resmi açıklamada, esnek vize sürelerinin “yabancı hükümetler tarafından istihbarat toplama” faaliyetleri için kullanılabileceği ifade edildi. Özellikle Çin’in devlet destekli medya kuruluşlarının ABD’deki faaliyetleri, 2020’den bu yana Washington’u endişelendiriyor. Trump döneminde başlatılan sıkılaştırma politikaları, Biden yönetimi altında da devam ediyor. Yeni kural ayrıca, öğrenci vizelerinde “eğitim amacı dışında kalma” şüphesi olan başvuruları daha sıkı denetime tabi tutacak. Düzenleme, ABD üniversiteleri ve basın kuruluşları tarafından eleştiriliyor; özellikle uzun süreli akademik araştırma yapan doktora öğrencilerinin her yıl vize yenilemek zorunda kalmasının akademik üretimi baltalayacağı belirtiliyor.
ABD’de yaklaşık 1,5 milyon uluslararası öğrenci bulunuyor; bunların önemli bir kısmı Çin ve Hindistan’dan geliyor. Yeni kural, bu öğrencilerin her yıl ABD Göçmenlik ve Vatandaşlık Hizmetleri’ne (USCIS) başvuru yapmasını gerektirecek. Gazeteciler için ise I-1 vizesi alan basın mensupları, artık en fazla bir yıl kalabilecek; uzatma talepleri yeniden başvuru olarak değerlendirilecek. Bu durum, özellikle ABD’de uzun süreli araştırma veya muhabirlik yapmak isteyenleri etkileyecek.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Düzenleme, özellikle Çin ve Rusya gibi ABD ile rekabet halindeki ülkelerden gelen öğrenci ve gazetecileri hedef alıyor. Washington, bu ülkelerin devlet kurumlarının ABD’deki akademik ve medya ortamını nüfuz etmek için kullandığı iddiasıyla hareket ediyor. Çin, daha önce ABD’deki Çinli gazetecilere yönelik kısıtlamalara benzer önlemlerle misilleme yapmıştı. Küresel ölçekte, bu tür vize sıkılaştırmaları, akademik ve basın özgürlüğünü kısıtlarken, ülkeler arasındaki güven bunalımını derinleştiriyor. Öte yandan, ABD’nin eğitim ve medya sektörlerinde uluslararası katılımın azalması, ülkenin yumuşak gücüne zarar verebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD vize politikalarındaki bu değişiklikten doğrudan etkilenmeyecek olsa da, bölgesel ve küresel bağlamda önemli yansımaları olabilir. Türk öğrenci ve gazetecilerin ABD’ye erişimi zorlaşırsa, bu durum Türkiye’nin Amerikan üniversiteleri ve medyasıyla olan bağlarını zayıflatabilir. Ayrıca, ABD ile rekabet halindeki ülkelerin (Çin, Rusya) bu kuraldan etkilenmesi, Türkiye’nin bu ülkelerle ilişkilerinde dolaylı etkiler yaratabilir. Örneğin, Çin’den ABD’ye giden öğrenci sayısındaki azalma, Türkiye’yi daha cazip bir eğitim destinasyonu haline getirebilir. Ancak, daha geniş perspektifte, vize sınırlamalarının küresel bilgi akışını ve akademik iş birliğini olumsuz etkilemesi, Türkiye’nin de parçası olduğu uluslararası araştırma ağlarına zarar verebilir.
