ABD'de federal öğrenci kredilerine getirilen sıkı yıllık 20 bin 500 dolar limiti, hekim asistanı (PA) olmak isteyen binlerce öğrenciyi eğitimlerini yarıda bırakmak zorunda bırakıyor. Hekim asistanı dernekleri, bu düzenlemenin sektördeki personel krizini derinleştireceğini belirtiyor. Zira bir PA programının yıllık ortalama maliyeti 45 bin dolar civarında; yani yeni limit, masrafların ancak yarısını karşılıyor. Öğrenciler, kalan tutarı özel kredilerle veya birikimleriyle finanse etmek zorunda kalıyor, bu da birçok adayın programdan çekilmesine neden oluyor.
Gelişmenin arka planı: Eğitim maliyeti ve borç yükü
Hekim asistanlığı, ABD'de giderek popülerleşen bir sağlık mesleği. Doktorların gözetiminde çalışan PA'lar, teşhis koyma, ilaç yazma ve tedavi planlama yetkisine sahip. Ancak bu eğitim, devlet üniversitelerinde bile yılda ortalama 35 bin dolar, özel okullarda ise 60 bin doları bulabiliyor. Federal kredi limiti 20 bin 500 dolarla sınırlanınca, öğrenciler yılda 15 ila 40 bin dolar arası açıkla karşı karşıya kalıyor. American Academy of Physician Associates (AAPA) Başkanı Dr. Jennifer Orozco, "Bu sadece bir eğitim sorunu değil, aynı zamanda bir sağlık hizmeti erişim krizi. Gelecekte daha az PA mezun olursa, kırsal ve yetersiz hizmet alan bölgelerde hasta bakımı ciddi şekilde etkilenir" dedi.
Kongre'de 2023'te kabul edilen yasa, federal öğrenci kredisi limitlerini yıllık 20 bin 500 dolarla sınırlandırdı. Oysa önceki düzenlemede, sağlık meslekleri için ayrı bir kategori yoktu ve öğrenciler yüksek lisans programları için daha yüksek limitlerden yararlanabiliyordu. Yeni kural, lisansüstü öğrencilerinin tamamını kapsıyor ve PA programları bu kapsamda diş hekimliği, veterinerlik gibi yüksek maliyetli alanlarla aynı kategoriye alınıyor. Ancak diş hekimliği ve veterinerlik programları, daha uzun süreli ve maliyetli olmalarına rağmen, PA'ların mezuniyet sonrası maaş beklentisi (ortalama 110 bin dolar) ile kıyaslanamayacak kadar yüksek borç yükü oluşturuyor. Bu durum, öğrencilerin PA programlarına başvurmaktan vazgeçmesine yol açıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD sağlık sistemi, PA'lar sayesinde maliyetleri düşük tutarken erişimi artırmayı hedefliyor. Dünya genelinde, özellikle gelişmiş ülkelerde hekim asistanı benzeri roller yaygınlaşıyor. İngiltere'de NHS, doktor açığını kapatmak için PA istihdamını artırırken, Kanada ve Avustralya da benzer modelleri benimsiyor. ABD'deki bu düzenleme, küresel sağlık insan gücü piyasasını da etkileyebilir. Zira ABD, nitelikli sağlık çalışanları için cazip bir pazar. Eğer PA sayısı azalırsa, ülke dışarıdan hekim asistanı ithal etmek zorunda kalabilir veya mevcut doktorların üzerindeki iş yükü artar. Bu da sağlık hizmet maliyetlerini yükseltir ve hasta memnuniyetini düşürebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de sağlık sektöründe doktor ve yardımcı sağlık personeli açığı kronik bir sorun. ABD'deki bu gelişme, sağlık hizmetlerinin finansmanı ve insan kaynağı planlaması açısından Türkiye'ye önemli bir ders sunuyor. Türkiye'de hekim asistanı benzeri bir meslek grubu henüz yaygın değil; ancak Sağlık Bakanlığı'nın 2023'te başlattığı 'yardımcı sağlık personeli' eğitim programları, PA modeline benzer bir yapılanmayı hedefliyor. ABD'deki kredi krizi, eğitim maliyetlerinin ve borçlandırma politikalarının sağlık insan gücü arzını doğrudan etkileyebileceğini gösteriyor. Türkiye, benzer bir sıkıntı yaşamamak için sağlık eğitimini sübvanse eden ve öğrencilere uygun kredi imkanları sunan bir model geliştirmeli. Aksi halde, artan eğitim maliyetleri ve yetersiz finansman, gelecekte sağlık personeli sayısında azalmaya yol açabilir.
