ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin İran'a yönelik son askeri ve ekonomik saldırıları, sivil altyapıyı hedef alması nedeniyle hem etik hem de stratejik açıdan ciddi eleştirilere yol açıyor. Uzmanlar, bu saldırıların İran hükümetini zayıflatmak yerine, rejimi güçlendirdiğini ve halkın yönetim etrafında kenetlenmesine neden olduğunu belirtiyor. Tahran'ın nükleer tesislerine, enerji altyapısına ve lojistik merkezlerine yönelik saldırılar, İran'da milli duyguları körüklerken, uluslararası toplumda da ABD'ye yönelik tepkileri artırıyor. Bu durum, Orta Doğu'daki güç dengelerini yeniden şekillendirirken, Türkiye gibi bölge ülkeleri için de önemli sonuçlar doğuruyor.
Gelişmenin Arka Planı: Sivil Altyapıyı Hedef Alan Strateji
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları ve askeri operasyonları, 2018'de Trump'ın nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesiyle başlayan sürecin bir parçası olarak görülüyor. Son dönemde ise saldırıların hedefi giderek genişledi. İran'ın petrol tesisleri, limanları ve elektrik şebekeleri gibi sivil altyapı tesislerine yönelik saldırılar, ülke ekonomisini felç etmeyi amaçlıyor. Ancak bu strateji, İran halkının büyük bir kısmının zaten yaptırımlar nedeniyle ekonomik zorluklarla boğuştuğu bir dönemde, durumu daha da ağırlaştırıyor. Uzmanlara göre, bu tür saldırılar İran'da rejim karşıtı protestoları teşvik etmek yerine, halkın dış tehdide karşı birleşmesine ve hükümete destek vermesine neden oluyor. İran'da sokaklara dökülen binlerce kişi, ABD'yi kınayan gösteriler düzenliyor, bu da Tahran yönetiminin elini güçlendiriyor.
Ayrıca, sivil altyapıya yönelik saldırılar, uluslararası hukuk açısından da ciddi ihlaller içeriyor. Cenevre Sözleşmeleri'ne göre, sivil altyapı tesisleri askeri hedef olarak kabul edilmiyor ve bu tür saldırılar savaş suçu niteliği taşıyabilir. İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi kuruluşlar, ABD yönetimine bu saldırıları derhal durdurma çağrısında bulunuyor. Ancak Washington, bu saldırıların İran'ın nükleer programını ve bölgesel faaliyetlerini dizginlemek için gerekli olduğunu savunuyor. Bu argüman ise uluslararası camiada geniş kabul görmüyor; özellikle Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, ABD'nin bu tek taraflı adımlarını eleştirerek diyaloğu teşvik ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran'ın Yanıtı ve Güç Dengeleri
ABD'nin artan baskısı karşısında İran, bölgedeki vekil güçleri aracılığıyla karşılık veriyor. Yemen'deki Husiler, Suriye'deki rejim ve Lübnan'daki Hizbullah, İran'ın desteklediği unsurlar olarak ABD ve müttefiklerine karşı eylemlerini artırdı. Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik tehditler, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara neden oluyor. Petrol fiyatları, bu gerilimlerle birlikte yükselerek dünya ekonomisini olumsuz etkiliyor. Uzmanlar, ABD'nin İran'a yönelik bu agresif tutumunun, bölgede yeni bir savaşın fitilini ateşleyebileceği konusunda uyarıyor. Orta Doğu'daki mevcut istikrarsızlık, ABD'nin bu politikalarıyla daha da derinleşiyor; Irak, Suriye ve Yemen'deki çatışmaların şiddetlenmesine zemin hazırlıyor.
Öte yandan, İran'ın nükleer programına ilişkin endişeler de artarak devam ediyor. Tahran, ABD'nin anlaşmadan çekilmesinin ardından nükleer yükümlülüklerini azaltmış ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmıştı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın raporları, İran'ın nükleer kapasitesinin arttığını gösteriyor. Bu durum, İsrail'in İran'ın nükleer tesislerine yönelik olası bir saldırı ihtimalini gündeme getiriyor. Böyle bir gelişme, Orta Doğu'yu tam anlamıyla bir savaş alanına çevirebilir. ABD'nin sivil altyapıyı hedef alan saldırıları, İran'ı müzakere masasına çekmek yerine, onun daha da radikalleşmesine ve nükleer faaliyetlerini artırmasına neden oluyor. Uzmanlar, bu politikaların uzun vadede bölgesel felaketlere yol açabileceği konusunda hemfikir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la uzun bir kara sınırını paylaşan ve iki ülke arasındaki ilişkileri ekonomik ve güvenlik boyutlarıyla dengede tutmaya çalışan bir ülke olarak, ABD'nin İran'a yönelik bu saldırgan politikalarından doğrudan etkileniyor. Öncelikle, artan istikrarsızlık ve olası bir savaş senaryosu, Türkiye'nin güney sınırlarında güvenlik risklerini artırıyor. Ayrıca, İran'a yönelik yaptırımların derinleşmesi, Türkiye'nin enerji ithalatını olumsuz etkiliyor. Türkiye'nin doğalgaz ve petrol ihtiyacının önemli bir bölümünü İran'dan karşılaması, bu yaptırımların Türkiye ekonomisi üzerinde doğrudan bir etkisi olduğunu gösteriyor. Ankara, bir yandan ABD ile müttefiklik ilişkilerini sürdürürken, diğer yandan İran'la ekonomik ve ticari bağlarını korumak için çabalıyor. Bu hassas dengede, ABD'nin sivil altyapıya yönelik saldırıları, Türkiye'yi zorlu bir dış politika sınavına sokuyor. Uzmanlar, Türkiye'nin bu süreçte diplomatik girişimlerde bulunarak bölgesel istikrarın korunmasına katkı sağlamasının önemine dikkat çekiyor.
