ABD Federal Temyiz Mahkemesi, Başkan Donald Trump yönetiminin trans bireylerin orduda görev yapmasını yasaklayan 2025 tarihli politikasını geçici olarak bloke eden bir karar aldı. Columbia Bölgesi Temyiz Mahkemesi'ndeki üç yargıçtan oluşan panel, 2'ye 1 oyla, söz konusu politikanın 'sırf siyasi olarak popüler olmayan bir gruba zarar verme arzusuyla' yasa dışı şekilde motive edildiğine hükmetti. Karar, trans askerlerin ordudan ihraç edilmesini önleyici nitelikte olup, Pentagon'un bu bireyleri hedef alan yeni düzenlemelerini uygulamasını durdurdu.
Kararın Arka Planı ve Yasal Dayanak
Mahkeme kararı, Ocak 2025'te yürürlüğe giren ve trans bireylerin orduya katılmasını yasaklayan, ayrıca halihazırda görev yapan trans askerlerin terhis edilmesini öngören bir direktifi hedef alıyor. Bu direktif, Trump'ın ilk döneminde uygulamaya konulan ancak Biden yönetimi tarafından kaldırılan benzer bir yasağın ardından, ikinci Trump döneminde yeniden gündeme gelmişti. Temyiz Mahkemesi, söz konusu politikanın 'anayasal eşitlik ilkesine aykırı' olduğunu belirterek, trans bireylerin orduda hizmet etme hakkını koruyan alt mahkeme kararını onadı. Yargıç Patricia Millett, karar metninde 'Hükümetin, bu politikayı savunmak için ortaya koyduğu gerekçelerin hiçbiri, trans bireylere yönelik bu ayrımcı uygulamayı haklı çıkarmamaktadır' ifadelerine yer verdi. Karşı oy kullanan Yargıç Gregory Katsas ise, ordunun 'kendine özgü' doğası gereği bu tür düzenlemelerin mahkeme denetimine daha az tabi olması gerektiğini savundu. Ancak çoğunluk görüşü, 'ordunun da anayasal sınırlar içinde hareket etmesi gerektiği' prensibini vurguladı.
Küresel Boyut ve Emsal Niteliği
Bu karar, ABD'de trans hakları konusunda önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor. Kararın, diğer ülkelerdeki benzer ayrımcı uygulamalara karşı hukuki bir emsal teşkil edebileceği belirtiliyor. Özellikle Avrupa'da bazı ülkeler, trans bireylerin orduda hizmetine izin verirken, Orta Doğu ve Asya'da bu konuda farklı yaklaşımlar bulunuyor. ABD'deki bu gelişme, 'eşitlik ve çeşitlilik' ilkelerinin orduda da uygulanması yönündeki küresel taleplere güç kazandırabilir. Ayrıca, mahkemenin kararının, diğer ülkelerde de benzer davalar için referans olabileceği ifade ediliyor. Pentagon, kararın ardından yaptığı açıklamada, 'tüm askerlerin eşit muamele görmesinin önemini' vurgulayarak, mahkemenin kararına saygı duyacaklarını belirtti. Ancak Trump yönetiminin, kararı Yüksek Mahkeme'ye taşıması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu kararın Türkiye'ye doğrudan bir yansıması olmasa da, ABD'deki iç hukuk gelişmeleri, Türkiye'nin de taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmeleri bağlamında önem taşıyor. Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne taraf olup, AİHM içtihadına tabidir. AİHM, cinsiyet kimliği temelinde ayrımcılığı yasaklayan kararlar vermiştir. Bu nedenle, ABD mahkemesinin trans bireylerin orduda hizmet etme hakkını tanıyan kararı, Türkiye'de de benzer hak ihlallerine karşı hukuki argüman olarak kullanılabilir. Ayrıca, Türkiye'nin NATO müttefiki olan ABD'deki bu tür hukuki gelişmeler, ittifak içinde insan hakları standartlarının yükseltilmesine katkıda bulunabilir.
