ABD'nin Ohio eyaletinde kabul edilen ve 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya platformlarını kullanabilmesi için ebeveyn iznini zorunlu kılan yasa, federal mahkeme tarafından anayasaya uygun bulundu. Cincinnati merkezli Altıncı Daire Temyiz Mahkemesi, eyaletin Çocukları Dijital Bağımlılıktan Koruma Yasası (SCPA) olarak bilinen düzenlemesinin ifade özgürlüğünü ihlal etmediğine hükmetti. Mahkeme, yasanın çocukların psikolojik ve fiziksel sağlığını korumak amacıyla çıkarıldığını ve orantılı bir müdahale olduğunu belirtti. Karar, teknoloji şirketleri ile çocuk hakları savunucuları arasında süregelen tartışmalara yeni bir boyut kazandırdı.
Yasanın içeriği ve gerekçesi
Ohio Valisi Mike DeWine tarafından 2023 yılında imzalanan yasa, sosyal medya platformlarının 16 yaşından küçük kullanıcılar için ebeveyn onayı almasını ve bu onayı doğrulamasını zorunlu kılıyor. Ayrıca platformlar, reşit olmayan kullanıcıların hesap ayarlarını varsayılan olarak en yüksek gizlilik seviyesine getirmek ve ebeveynlere çocuklarının hesap aktivitelerini izleme imkânı sağlamakla yükümlü. Yasa, bağımlılık yapıcı özellikler olarak tanımlanan otomatik oynatma, bildirimler ve beğeni sayıları gibi unsurların çocuk hesaplarında gece yarısı ile sabah 6 arasında devre dışı bırakılmasını da öngörüyor. Eyalet yönetimi, yasanın gerekçesini çocuklarda artan anksiyete, depresyon ve uyku bozuklukları vakalarına dayandırarak, sosyal medyanın bu sorunlarda belirleyici bir rol oynadığını savundu.
Mahkeme kararında, yasanın çocukların zararlı içeriklere ve dijital bağımlılığa karşı korunması amacıyla tasarlandığı, bu nedenle ifade özgürlüğüne sınırlama getirse de bunun meşru bir devlet çıkarı olduğu vurgulandı. Yargıçlar, teknoloji şirketlerinin kâr odaklı tasarımlarının çocukların gelişimini olumsuz etkilediğini kabul ederek, eyaletin düzenleme yapma yetkisini onadı. Karara muhalif kalan yargıçlar ise yasanın çok geniş kapsamlı olduğunu ve dijital ifade özgürlüğünü gereksiz yere kısıtladığını ileri sürdü.
Küresel boyut ve benzer düzenlemeler
Ohio'nun bu adımı, ABD genelinde çocukların çevrimiçi güvenliğine yönelik artan yasama faaliyetlerinin bir parçası. Utah, Arkansas, Louisiana ve Teksas gibi eyaletler de benzer yasalar çıkardı veya çıkarma sürecinde. Ancak bu düzenlemelerin çoğu, ifade özgürlüğü ve teknoloji şirketlerinin itirazları nedeniyle mahkeme süreçlerinde takılı kalmıştı. Ohio kararı, bu alandaki ilk temyiz mahkemesi onayı olması açısından emsal niteliği taşıyor. Küresel ölçekte ise Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ve İngiltere'nin Çevrimiçi Güvenlik Yasası, benzer hedeflerle platformlara daha katı yükümlülükler getiriyor. ABD'de ise federal düzeyde henüz kapsamlı bir yasa bulunmuyor; bu nedenle eyaletlerin bireysel girişimleri, teknoloji endüstrisi için parçalı bir düzenleme mozaiği oluşturuyor. Uzmanlar, Ohio kararının diğer eyaletlerdeki davaları etkilemesini ve Kongre'yi federal bir yasa çıkarmaya zorlamasını bekliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik benzer tartışmalar sürmektedir. 2020'de yürürlüğe giren sosyal medya yasası, platformlara Türkiye'de temsilci bulundurma ve içerik kaldırma yükümlülüğü getirmiş ancak çocuklara özel bir düzenleme içermemiştir. Ohio kararı, Türkiye'deki yasa koyuculara çocukların dijital bağımlılıktan korunması için ebeveyn izni ve yaş doğrulama gibi somut mekanizmaların uygulanabilir olduğunu göstermektedir. Ayrıca ABD'deki bu gelişme, uluslararası teknoloji şirketlerinin küresel politikalarını etkileyerek Türkiye'deki kullanıcı deneyimini de şekillendirebilir. Türkiye'nin, AB ve ABD'deki bu yasal trendleri yakından takip etmesi ve ulusal mevzuatını çocuk güvenliği odağında güncellemesi önem taşımaktadır.
