ABD Temyiz Mahkemesi, Pazartesi günü verdiği kararla Meta Platforms ve diğer sosyal medya şirketlerine yönelik açılan binlerce bağımlılık davasının reddedilmesi yönündeki talepleri geri çevirdi. Bu karar, şirketlerin platformlarının genç kullanıcılar üzerindeki olumsuz etkilerinden sorumlu tutulabileceği yönündeki hukuki sürecin önünü açtı. Dava, 2022 yılında Kaliforniya, Pensilvanya ve diğer eyaletlerdeki aileler tarafından, sosyal medya platformlarının bağımlılık yapıcı tasarımının çocukların ruh sağlığını olumsuz etkilediği gerekçesiyle açılmıştı.
Gelişmenin Arka Planı
Davalar, özellikle Meta'nın Instagram ve Facebook platformlarının yanı sıra ByteDance'a ait TikTok, Google'ın YouTube'u ve Snapchat'in sahibi Snap Inc.'i hedef alıyor. Davacı aileler, bu platformların bilinçli olarak bağımlılık yaratacak şekilde tasarlandığını ve genç kullanıcıların bu platformlarda aşırı zaman geçirmesine neden olarak anksiyete, depresyon ve yeme bozuklukları gibi ruhsal sorunlara yol açtığını iddia ediyor.
İlk derece mahkemesi, şirketlerin ifade özgürlüğünü koruyan yasal düzenlemeler (özellikle Communications Decency Act'in 230. maddesi) nedeniyle davaların reddedilmesi yönünde karar vermişti. Ancak San Francisco'daki 9. Bölge Temyiz Mahkemesi, bu maddelerin şirketleri bağımlılık iddialarına karşı korumadığına hükmetti. Mahkeme, platformların kendi tasarım seçimlerinin zarar verici olabileceğini ve bu nedenle şirketlerin üçüncü taraf içeriklerinden değil, kendi eylemlerinden sorumlu olduklarını belirtti.
Bu karar, teknoloji şirketleri için önemli bir hukuki risk oluşturuyor. Meta, Google ve diğerleri, toplamda yüzlerce davayla karşı karşıya. Davaların sayısı 2022'de açılan toplu davalarla birlikte 4.000'i aşmış durumda. Şirketler, bu davaların temelsiz olduğunu ve platformların faydalı yönlerine dikkat çekerek savunma yapıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, yalnızca ABD'de değil, dünya genelinde sosyal medya şirketlerine yönelik artan düzenleyici baskının bir parçası. Avrupa Birliği, Dijital Hizmetler Yasası ile sosyal medya platformlarının kullanıcı güvenliği üzerindeki sorumluluklarını artırırken, Birleşik Krallık da Çevrimiçi Güvenlik Yasası ile benzer düzenlemeler getirdi. ABD'deki bu karar, diğer ülkelerdeki mahkemeler için de emsal teşkil edebilir ve sosyal medya bağımlılığı konusundaki hukuki mücadeleleri hızlandırabilir.
Karar, teknoloji şirketlerinin iş modellerini gözden geçirmesine neden olabilir. Özellikle genç kullanıcılara yönelik özelliklerin (sonsuz kaydırma, bildirimler, otomatik oynatma) yeniden tasarlanması gündeme gelebilir. Ayrıca, bu durum reklamverenlerin sosyal medya platformlarına olan güvenini de etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de sosyal medya kullanımının yaygın olduğu ve genç nüfusun bu platformlarda yoğun zaman geçirdiği düşünüldüğünde, bu karar Türkiye'deki hukuki süreçler için de örnek teşkil edebilir. Türkiye'de sosyal medya bağımlılığı konusunda toplumsal farkındalık artarken, benzer davaların açılabileceği sinyalleri var. Ayrıca, Türkiye'nin dijital düzenleme politikaları, özellikle sosyal medya şirketlerinin Türkiye'de temsilcilik bulundurması ve içerik kaldırma yükümlülükleri, bu kararın küresel etkisiyle birlikte yeniden değerlendirilebilir. Ancak Türkiye'nin bu konudaki adımları, ABD'deki hukuki süreçlerden bağımsız olarak şekilleniyor.
