Washington'da bir federal yargıç, Trump yönetiminin Federal Acil Durum Yönetim Ajansı (FEMA) personelini %50 oranında azaltma planını yasa dışı ilan etti. Sendikaların açtığı davada mahkeme, planın kongre tarafından korunan çalışan haklarını ihlal ettiğine hükmetti. Kesintiler henüz uygulanmamış olsa da, karar afet yönetimi kapasitesi üzerindeki belirsizliği sürdürüyor.
Planın arka planı ve hukuki süreç
Trump yönetimi, göreve geldiği ilk aylarda federal hükümette kapsamlı bir küçülme programı başlattı. Bu kapsamda FEMA'nın kadrosunun yarıya indirilmesi önerisi, ajansın afet müdahale kabiliyetini ciddi şekilde zayıflatacağı gerekçesiyle sendikalar ve uzmanlar tarafından eleştirilmişti. Amerikan Federal Çalışanlar Federasyonu (AFGE) ve diğer kamu görevlileri sendikaları, söz konusu planın yürütme organının yetkisini aştığını ve Kongre'nin açıkça koruduğu istihdam güvencelerini ihlal ettiğini savunarak dava açtı.
Mahkeme, yürütmenin bu tür bir toplu işten çıkarmayı tek taraflı olarak gerçekleştiremeyeceğine karar verdi. Kararda, FEMA'nın yasal statüsünün ve personel yapısının Kongre tarafından belirlendiği, idarenin bu yapıyı keyfi biçimde değiştiremeyeceği vurgulandı. Federal yargıç, planın yürürlüğe girmesinin engellenmesine hükmetti; ancak kararın tam gerekçesi henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.
Trump yönetimi, kararı temyize götüreceğini açıkladı. Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada, "bürokrasiyi küçültme" hedefinden vazgeçilmeyeceği belirtildi. Öte yandan FEMA içindeki mevcut personel sıkıntısı, kararın uygulanmamasına rağmen devam ediyor. Ajans, son yıllarda artan doğal afetlerle boğuşurken, deneyimli çalışanların ayrılması ve yeni alımların yavaşlaması operasyonel kapasiteyi olumsuz etkiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
FEMA, yalnızca ABD içinde değil, uluslararası afet yardım koordinasyonunda da kritik bir role sahip. Ajansın zayıflatılması, Amerika'nın küresel insani müdahale kapasitesini ve müttefiklerine verdiği güvenceyi sarsabilir. Özellikle iklim değişikliğinin etkisiyle sıklaşan kasırga, sel ve orman yangınları karşısında federal koordinasyonun zayıflaması, eyalet yönetimleri ve yerel yönetimler üzerindeki yükü artıracaktır.
Karar, aynı zamanda ABD'de yürütme ve yargı arasındaki denge açısından da emsal teşkil ediyor. Trump döneminde sıkça başvurulan yürütme emirleriyle federal kurumları yeniden yapılandırma çabaları, yargı tarafından pek çok kez durduruldu. Bu son karar, idarenin kamu güvenliğiyle doğrudan ilgili kurumlar üzerindeki tasarruf yetkisinin sınırlarını yeniden çiziyor.
Uluslararası alanda ise, ABD'nin afet yardımı kapasitesindeki olası bir azalma, NATO ve BM gibi kuruluşların insani operasyonlarında Amerika'nın rolünü sorgulatabilir. Müttefikler, Washington'un taahhütlerindeki istikrarsızlığı yakından izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, deprem kuşağında yer alan ve sık sık büyük doğal afetlerle karşılaşan bir ülke olarak FEMA benzeri bir kurumsal yapıya sahip değil; AFAD üzerinden yürütülen afet yönetimi, son yıllarda kapasitesini artırsa da uluslararası işbirliğine açıktır. ABD'de FEMA'nın zayıflatılması, Türkiye'nin olası bir afet durumunda alabileceği dış destek ve koordinasyon açısından dolaylı bir risk oluşturuyor. Ayrıca karar, yürütme organının sınırlarını gösteren bir örnek olarak, Türkiye'deki kurumlar arası denge tartışmalarına da ışık tutabilir. Washington'un insani yardım kapasitesindeki dalgalanma, NATO müttefikliği çerçevesinde Ankara'nın planlamalarını etkileyebilir.
