ABD'de federal bir yargıç, eski Başkan Donald Trump döneminde uygulamaya konulan ve 75 ülkeyi kapsayan tartışmalı vize yasağını hukuka aykırı bularak iptal etti. New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi Yargıcı Jeannette Vargas, kararında Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun yetkisini aştığını ve uygulamanın yasayla çeliştiğini belirtti. Bu karar, binlerce kişinin vize başvurusunu doğrudan etkileyen süreçte önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Karara konu olan vize yasağı, Trump yönetiminin 2024 yılı sonlarında yayımladığı bir genelgeyle hayata geçirilmişti. Söz konusu genelge, ulusal güvenlik gerekçesiyle belirlenen 75 ülkeyi kapsıyor ve bu ülkelerin vatandaşlarının ABD'ye girişine ciddi kısıtlamalar getiriyordu. Yaptırım listesinde özellikle Orta Doğu, Afrika ve Asya'daki bazı ülkeler yer alıyordu. Uygulama, insan hakları örgütleri ve hukukçular tarafından 'ayrımcı' ve 'keyfi' olarak nitelendirilirken, çok sayıda dava açılmıştı.
Yargıç Vargas, kararında Dışişleri Bakanı Rubio'nun göçmenlik yasaları kapsamında böyle geniş çaplı bir yasağı tek başına ilan etme yetkisinin bulunmadığını vurguladı. Mahkeme, bakanlığın bu uygulamasının "kanuna aykırı" olduğuna hükmetti ve vize başvurularının normale dönmesi yönünde talimat verdi. Karar, özellikle aile birleşimi, eğitim ve iş başvurularında bulunan binlerce kişi için umut oldu.
Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, karardan "hayal kırıklığı" duyulduğu belirtilirken, hükümetin karara itiraz edeceği ifade edildi. Uzmanlar, sürecin Yüksek Mahkeme'ye taşınabileceğini ve nihai kararın aylar sürebileceğini belirtiyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Vize yasağının iptali, yalnızca ABD iç hukuku açısından değil, uluslararası ilişkiler açısından da önemli yansımaları olan bir gelişme. Yasağın uygulandığı ülkelerin çoğu, ABD ile ikili ilişkilerinde bu konuyu sık sık gündeme getirmişti. Özellikle Afrika ve Orta Doğu ülkeleri, uygulamayı 'ABD'nin müttefiklerine karşı ayrımcı bir tutumu' olarak yorumlamıştı.
Karar, aynı zamanda göçmen karşıtı politikaların hukuki denetimine ilişkin de önemli bir emsal teşkil ediyor. Göç ve vize politikalarının başkanlık yetkileriyle sınırlandırılması, ABD'deki hukuk tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Öte yandan, bu kararın küresel göç hareketliliği üzerinde kısa vadede doğrudan bir etkisinin olması beklenmese de, uluslararası öğrenci, araştırmacı ve iş insanlarının hareketliliğini kolaylaştırması muhtemel.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu karar, Türk vatandaşlarının vize başvuru süreçlerini doğrudan etkileyebilecek nitelikte. Her ne kadar Türkiye, 75 ülkelik yasak listesinde yer almamış olsa da, kararın dolaylı etkileri olabilir. Özellikle vize süreçlerinde yaşanan gecikmeler ve reddetme oranlarının yüksekliği, Türk vatandaşlarının ABD'ye seyahatini zorlaştırıyor. Bu karar, ABD'nin vize politikalarında daha esnek ve hukuka uygun bir yaklaşım benimsemesine işaret ediyor. Türkiye'nin ABD ile vize kolaylığı müzakereleri yürüttüğü düşünüldüğünde, bu gelişme Ankara'nın elini güçlendirebilir. Ayrıca, kararın küresel göç ve insan hakları bağlamında yarattığı olumlu hava, Türkiye'nin uluslararası arenadaki savunuculuğuyla örtüşüyor.
