ABD yönetimi, 25,8 milyar dolar değerindeki Kanada menşeli ürüne yönelik yeni bir gümrük vergisi paketini yürürlüğe koydu. Şaraptan hokey sopalarına, çimentodan plastik ambalajlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan yeni tarifeler, yüzde 50 oranında uygulanacak. Washington yönetimi bu adımı, Kanada'nın ABD'li çiftçilere yönelik süt ürünleri kotalarını artırması ve ABD'li teknoloji şirketlerine getirdiği dijital hizmet vergilerine misilleme olarak nitelendiriyor. Karar, iki ülke arasındaki ticaret savaşının daha da kızıştığı bir dönemde geldi. Kanada hükümeti, ABD Büyükelçisi aracılığıyla resmi protesto notası verirken, Ottawa misilleme tarifelerinin sinyalini verdi.
Ticaret Savaşının Yeni Cephesi: Tarifelerin Kapsamı ve Gerekçeleri
Yeni gümrük vergileri, ABD Ticaret Temsilciliği Ofisi (USTR) tarafından yapılan soruşturmalar sonucunda belirlendi. Soruşturma raporuna göre Kanada, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarını ihlal ederek ABD süt ürünleri ihracatına kota uyguluyor ve ABD'li teknoloji devlerine (Google, Apple, Netflix gibi) yüzde 3 oranında 'dijital hizmet vergisi' getiriyor. ABD, bu uygulamaların Amerikan şirketlerine yılda 3,5 milyar dolar zarar verdiğini iddia ediyor. Yeni tarifeler, bu kaybı dengelemenin yanı sıra Kanada'yı DTÖ nezdinde taviz vermeye zorlamayı hedefliyor.
Tarife listesinde yer alan başlıca ürünler: taze ve dondurulmuş balık, işlenmiş et ürünleri, süt tozu, peynir, şarap, viski, bira, çimento, seramik ürünler, alüminyum inşaat malzemeleri, plastik ambalaj atıkları, gazete kağıdı, kutup ayısı postu, hokey sopaları ve buz patenleri. Özellikle hokey sopalarının gümrük vergisine tabi tutulması, Kanada'da sembolik bir öfke yarattı. Kanada hokey ligi yetkilileri, 'Bu, ulusal kimliğimize saldırıdır' açıklaması yaptı. ABD'li tüketici grupları ise tarifelerin fiyat artışlarına yol açacağını belirterek kararı eleştirdi.
Ekonomistlere göre yeni tarifeler, özellikle ABD'nin kuzey sınır eyaletlerinde (Minnesota, Michigan, New York) tedarik zincirini bozacak. Kanada, ABD'nin en büyük çimento tedarikçisi konumunda; yeni tarifelerle ABD'de inşaat maliyetlerinin yüzde 8-10 artması bekleniyor. Şarap sektöründe ise Kanada, ABD'ye yılda 2 milyar dolar değerinde şarap ihraç ediyor; yeni vergiler Kaliforniya üzüm yetiştiricilerine yarasa da tüketiciye doğrudan yansıyacak.
Küresel Pişmanlık: Ticaret Savaşının Bölgesel ve Küresel Etkileri
ABD-Kanada ticaret savaşı, sadece iki ülkeyi değil, küresel tedarik zincirlerini de tehdit ediyor. Uluslararası Para Fonu (IMF), dünya ticaretinde korumacılığın artmasının küresel büyümeyi 2024'te yüzde 0,5 oranında azaltabileceği uyarısında bulundu. Avrupa Birliği ve Çin, ABD'nin bu hamlesini yakından izliyor. Brüksel, ABD'nin Kanada'ya uyguladığı dijital hizmet vergisi misillemesini emsal olarak göstererek benzer bir vergi uygulamakla tehdit ediyor. Pekin ise Washington'un ticaret politikalarındaki 'keyfi' tutumunu eleştirdi. DTÖ, iki ülke arasındaki anlaşmazlığın çözümü için acil toplantı çağrısı yaptı ancak ABD, DTÖ'nün karar alma mekanizmasını zaten bloke etmiş durumda.
Kanada Başbakanı Justin Trudeau, yaptığı açıklamada 'ABD'nin bu haksız tarifeleri, uzun yıllardır süren dostane ticaret ilişkilerimizi zedeliyor. Gerekirse aynı oranda misilleme yapacağız' dedi. Kanada'nın en büyük eyaleti Ontario'da faaliyet gösteren iki ABD otomotiv fabrikası, tedarik sıkıntısı nedeniyle üretimi geçici olarak durdurduğunu açıkladı. Bu gelişme, ABD-Kanada ticaret savaşının aslında 'iki tarafın da kaybettiği' bir oyun olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, ABD'nin bu tarifeleri Kasım ayındaki başkanlık seçimleri öncesinde iç kamuoyuna yönelik bir jest olarak okunması gerektiğini, ancak uzun vadede her iki ülke ekonomisine de zarar vereceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Kanada'ya yönelik yeni gümrük vergileri, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel ticaret savaşlarının derinleşmesi açısından önemli bir sinyal. Türkiye, ihracatının büyük kısmını AB'ye yapıyor ancak ABD pazarı da önemli bir hedef. ABD'nin korumacılık eğiliminin artması, Türk ihracatçıları için ilave engeller anlamına gelebilir. Öte yandan, Kanada'nın dijital hizmet vergisi uygulamasına ABD'nin verdiği sert tepki, Türkiye'nin benzer bir vergiyi yürürlüğe koyması durumunda Washington'la benzer bir ticari gerilim yaşayabileceğini gösteriyor. Türkiye'nin ABD ile ticaret hacmi 25 milyar dolar seviyesinde; bu tür korumacı önlemler, iki ülke arasındaki ticari ilişkileri olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, küresel ticaret savaşlarının büyümeyi yavaşlatması, Türkiye gibi gelişen ülkelerin dış talebini daraltıcı bir faktör olarak izlenmeli.
