ABD'de yayınlanan yeni bir kamuoyu araştırması, Amerikalıların yüzde 60'ının İran'a yönelik askeri müdahaleyi 'değmez' olarak nitelendirdiğini ortaya koydu. Geçtiğimiz hafta ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptı, aylardır süren gerilimi sona erdirme yolunda olumlu bir adım olarak değerlendirilirken, anket sonuçları toplumun büyük bir kesiminin askeri seçeneğe sıcak bakmadığını gösteriyor. Çarşamba günü yayınlanan anket, İran'la yapılan çerçeve anlaşmasının şartlarının ABD'nin bugüne kadar gerçekleştirdiği askeri operasyonları haklı çıkarmadığı görüşünün hakim olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle son dönemde ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikası ve İran'ın nükleer programındaki ilerlemeler, iki ülke arasındaki ilişkileri kritik bir eşiğe taşımıştı. Ankete katılanların yalnızca yüzde 28'i, mevcut koşullar altında askeri müdahalenin gerekli olduğunu düşündüğünü belirtti.
Anketin Perde Arkası: ABD'de Savaş Yorgunluğu mu?
Anket, ABD'deki savaş yorgunluğunun yeni bir göstergesi olarak yorumlanıyor. 11 Eylül sonrası Afganistan ve Irak'ta yıllardır süren askeri operasyonlar, Amerikan kamuoyunda dış müdahalelere karşı artan bir şüpheciliğe yol açtı. Ankete katılanların yüzde 54'ü, ABD'nin Ortadoğu'daki askeri varlığının azaltılması gerektiğini savunuyor. Ayrıca katılımcıların yüzde 62'si, İran'la diplomatik yolların tükenmediğini ve müzakere masasının korunmasından yana olduklarını ifade etti. Anket, partiler arası farklılıkları da gözler önüne seriyor. Cumhuriyetçi seçmenlerin yüzde 45'i askeri müdahaleyi desteklerken, Demokratlarda bu oran yalnızca yüzde 12'de kalıyor. Bağımsız seçmenlerin ise yüzde 58'i müdahaleye karşı çıkıyor. Uzmanlar, bu verilerin 2024 başkanlık seçimleri öncesinde siyasetçiler üzerinde baskı oluşturabileceğini belirtiyor. Özellikle Trump'ın İran politikasının seçmen nezdinde sorgulanmasına neden olabilecek anket, Başkan Joe Biden yönetiminin diplomatik girişimlerine de meşruiyet kazandırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran Anlaşması'nın Yansımaları
ABD-İran arasındaki mutabakat zaptı, sadece ikili ilişkileri değil, tüm Ortadoğu dengelerini etkileme potansiyeli taşıyor. Anlaşma, İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırması karşılığında ABD'nin bazı yaptırımları hafifletmesini içeriyor. Bu durum, İran'ın bölgesel müttefikleri olan Suriye, Lübnan Hizbullahı ve Yemen'deki Husiler üzerinde de dolaylı etkiler yaratabilir. Suudi Arabistan ve İsrail ise anlaşmaya temkinli yaklaşıyor. Suudi yetkililer, İran'ın bölgedeki 'yıkıcı faaliyetlerine' dikkat çekerken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu anlaşmayı 'tarihi bir hata' olarak nitelendirdi. ABD'nin Avrupalı müttefikleri ise anlaşmayı memnuniyetle karşıladı. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, 'diplomasinin geri dönüşünü' kutlarken, İngiltere ve Fransa da sürece destek verdi. Rusya ve Çin ise anlaşmayı kendi çıkarları açısından değerlendiriyor. Moskova, Tahran'la askeri ve enerji iş birliğini derinleştirirken, Pekin İran petrolüne olan bağımlılığını azaltma stratejisi izliyor. Anlaşmanın uygulanması halinde, küresel enerji piyasalarında da hareketlilik bekleniyor. İran'ın petrol ihracatının artması, ham petrol fiyatlarında aşağı yönlü baskı yaratabilir. Ancak anlaşmanın henüz imza aşamasında olduğu ve ABD Kongresi'nde onaylanması gerektiği unutulmamalı. Anket sonuçları, kamuoyu desteğinin olmamasına rağmen Kongre'deki bazı çevrelerin İran'a karşı daha sert bir tutum takınabileceğini gösteriyor. Özellikle Cumhuriyetçi senatörler, anlaşmayı İran'a 'taviz' olarak nitelendirerek engellemeye çalışabilir. Bu durum, ABD iç siyasetinde yeni bir tartışma dalgası başlatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu mutabakat, Türkiye için doğrudan ve dolaylı sonuçlar doğurabilir. Türkiye, İran'la komşuluk ilişkileri ve enerji bağımlılığı nedeniyle bu süreci yakından takip ediyor. Anlaşmanın sağlanması, İran'a uygulanan yaptırımların hafifletilmesi anlamına gelirse, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ve petrol ithalatındaki maliyetler düşebilir ve ticaret hacmi artabilir. Ayrıca, bölgesel istikrarın sağlanması, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki güvenlik kaygılarını da dolaylı olarak azaltabilir. Ancak, ABD'nin İran politikasındaki her değişiklik, Türkiye'nin kendi dış politikasındaki manevra alanını da etkiliyor. Türkiye, hem NATO müttefiki ABD'yle hem de komşusu İran'la ilişkilerini dengelemek zorunda. Anlaşmanın başarısız olması durumunda ise, bölgede yeni bir çatışma riski Türkiye'yi doğrudan etkileyebilir. Özellikle sınır güvenliği ve mülteci akınları açısından Türkiye, olası bir krizden en çok etkilenecek ülkelerden biri olacaktır. Bu nedenle, Ankara'nın hem ABD hem de İran'la diplomatik kanalları açık tutarak, hem ekonomik hem de güvenlik çıkarlarını korumaya çalıştığı görülüyor.
