ABD'de doğurganlık oranı son on yılda istikrarlı bir şekilde düşüyor ve 2023 itibarıyla kadın başına 1,6 çocuk seviyesine gerilemiş durumda. Nüfusun yenilenme seviyesi olan 2,1'in oldukça altında kalan bu oran, Amerikalı kadınların neden daha az çocuk sahibi olduğu sorusunu gündeme getiriyor. Uzmanlara göre, ücretli ebeveyn izninin olmaması, hamile çalışanlara yönelik ayrımcılık, karşılanamaz çocuk bakım maliyetleri, cinsiyetler arası ücret farkı ve giderek sertleşen kürtaj kısıtlamaları gibi yapısal faktörler, anneliği daha az cazip ve daha az mümkün hale getiriyor. Bu durum, yalnızca bir aile tercihi sorunu değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal politikaların bir yansıması olarak öne çıkıyor.
Çalışan anneler için aşılmaz engeller
ABD, gelişmiş ekonomiler arasında federal düzeyde ücretli doğum izni sunmayan tek ülke konumunda. Aile ve Tıbbi İzin Yasası (FMLA) 12 hafta ücretsiz izin hakkı tanıyor ancak bu, düşük gelirli aileler için kullanışsız; zira çoğu çalışan bu sürede maaş alamadığı için izni kullanamıyor. Özel sektörde durum daha iyi değil: Çalışanların sadece %27'si işveren tarafından sağlanan ücretli aile iznine erişebiliyor.
Bunun yanı sıra, hamilelik ve annelik nedeniyle işyerinde ayrımcılık hala yaygın. 2022'de yapılan bir araştırma, her dört anneden birinin işe alım sürecinde ayrımcılığa uğradığını gösteriyor. Çocuk bakımı maliyetleri ise yılda ortalama 15.000 doları buluyor; bu da birçok aile için bir çocuğun yıllık üniversite harçlarına yakın bir yük anlamına geliyor. Kadınların erkeklerden ortalama %17 daha az kazanması, bu maliyetleri karşılamayı daha da zorlaştırıyor.
Kürtaj kısıtlamaları da ani ve sert bir şekilde arttı. 2022'de Yüksek Mahkeme'nin Roe v. Wade kararını bozmasının ardından 14 eyalet kürtajı neredeyse tamamen yasakladı. Artık hamilelik planlaması yaparken eyalet sınırlarını düşünmek zorunda kalan kadınlar, istenmeyen gebeliklerde bile anneliği sürdürmeye zorlanıyor.
Küresel bir trendin ABD'deki yansıması
Doğurganlık oranları dünya genelinde düşüyor; ancak ABD'nin durumu diğer gelişmiş ülkelerden ayrışıyor. OECD ülkeleri arasında ABD, doğum izni, çocuk bakımı sübvansiyonları ve aile yardımları konusunda en az cömert ülkelerden biri. Örneğin İsveç'te 480 gün ücretli ebeveyn izni varken, Almanya'da çocuk bakımı büyük ölçüde devlet tarafından sübvanse ediliyor. Bu ülkelerde doğurganlık oranı ABD'den daha yüksek olmasa da, kadınların işgücüne katılımı ve doğum sonrası işe dönüş oranı çok daha yüksek.
ABD'deki düşük doğurganlık oranı, işgücü arzı, ekonomik büyüme ve sosyal güvenlik sistemleri üzerinde uzun vadeli baskı oluşturacak. Göçmen nüfusu şu an için nüfus düşüşünü yavaşlatıyor olsa da, doğurganlık oranlarındaki bu düşüş eğilimi sürerse, ABD'nin yaşlanan nüfusu ve daralan işgücü ile baş etmesi gerekecek. Bu sorun, diğer birçok gelişmiş ülkenin de karşı karşıya olduğu bir demografik dönüşümün parçası.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de doğurganlık oranı 2023'te 1,51'e gerileyerek ABD'nin altına düştü. ABD'deki yapısal engeller (ücretli izin eksikliği, pahalı çocuk bakımı, cinsiyet eşitsizliği) Türkiye için de geçerli sorunlar; ancak Türkiye'de ayrıca genç işsizliği ve enflasyon gibi ekonomik faktörler de belirleyici. ABD deneyimi, sadece doğurganlığı artırmaya yönelik nakit yardımların yeterli olmadığını, çalışma yaşamı ile aile hayatını uyumlaştıracak kapsamlı politikalar (ücretli izin, erişilebilir kreş, esnek çalışma) gerektiğini gösteriyor. Türkiye'nin de benzer bir demografik krizle karşılaşmaması için bu alanlarda yapısal reformları hızlandırması önem taşıyor.
