ABD Temsilciler Meclisi'nde Demokrat Parti liderleri, Salı sabahı basın toplantısıyla ülkenin tartışmalı izinsiz gözetim yetkilerinin uzatılmasına karşı çıktı. Demokratlar, 12 Haziran'da sona erecek olan Yabancı İstihbarat Gözetim Yasası'nın (FISA) 702. maddesinin kapsamının genişletilmesine itiraz ediyor. Meclis Azınlık Lideri Hakeem Jeffries (D-N.Y.), Pazartesi günü yaptığı açıklamada, söz konusu maddenin yenilenmesi için oy kullanmayacağını belirtti. Jeffries, "Bu yetkiler, Amerikan vatandaşlarının anayasal haklarını ihlal ediyor ve denetim mekanizmaları yetersiz," dedi. Cumhuriyetçiler ise ulusal güvenlik gerekçesiyle yasanın acilen uzatılması gerektiğini savunuyor.
Gelişmenin arka planı
FISA'nın 702. maddesi, Amerikan istihbarat kurumlarına, ABD dışındaki yabancı hedeflerin iletişimlerini mahkeme kararı olmaksızın dinleme yetkisi veriyor. Ancak bu yetki, zaman zaman ABD vatandaşlarının da iletişimlerinin yakalanmasına yol açıyor. Özellikle 2013'te Edward Snowden'ın sızdırdığı belgelerle kamuoyunda büyük tartışma yaratan bu uygulama, sivil özgürlükler ve mahremiyet savunucularının tepkisini çekiyor. Meclis'teki Cumhuriyetçi çoğunluk, yasanın süresinin dolması halinde terörle mücadele ve yabancı istihbarat toplama faaliyetlerinin sekteye uğrayacağını iddia ediyor. Öte yandan, eski Başkan Donald Trump'ın gayrimenkul şirketi PulteGroup ile bağlantılı bir dava da Demokratların elini güçlendiriyor; Demokratlar, Cumhuriyetçilerin bu yetkileri siyasi rakiplerine karşı kullanabileceğini öne sürüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
FISA'nın 702. maddesi, yalnızca ABD iç siyasetini değil, uluslararası ilişkileri de etkiliyor. Avrupa Birliği ve diğer müttefik ülkeler, ABD'nin kitlesel gözetim programlarına uzun süredir eleştiri yöneltiyor. Özellikle Almanya ve Fransa, ABD istihbaratının kendi vatandaşlarını dinlemesine karşı çıkıyor. Bu yasanın yenilenmesi, ABD'nin küresel çaptaki istihbarat toplama kapasitesini koruması açısından kritik. Ancak Demokratlar, yasanın daha sıkı denetim mekanizmaları ve mahkeme kararı şartı olmadan uzatılmasının, ABD'nin demokratik değerlerine zarar vereceğini savunuyor. Önümüzdeki günlerde Meclis'te yapılacak oylama, hem ABD iç politikasında hem de uluslararası alanda yankı uyandıracak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu tartışma, Türkiye açısından dolaylı ama önemli bir anlam taşıyor. Türkiye, özellikle Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve PKK/YPG ile mücadelede ABD ile istihbarat paylaşımı konusunda zaman zaman sorunlar yaşıyor. ABD'nin izinsiz dinleme yetkilerini genişletmesi, Türkiye'deki ABD karşıtı duyguları tetikleyebilir. Ayrıca, bu tür yetkilerin kötüye kullanılması durumunda Türk kurumları ve vatandaşları da hedef alınabilir. Türkiye'nin, özellikle FISA benzeri yasaların uluslararası hukuka uygunluğu konusunda ABD'ye karşı daha dikkatli bir tutum sergilemesi ve kendi istihbarat faaliyetlerinde denetim mekanizmalarını güçlendirmesi önem kazanıyor.
