ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri operasyonlarının üzerinden 100 gün geçti. Üçlü çatışma, her geçen gün daha fazla sivilin hayatını kaybettiği kanlı bir çıkmaza dönüşmüş durumda. Kaynaklara göre, çatışmaların başlamasından bu yana binlerce sivil öldü, altyapı büyük ölçüde tahrip oldu ve bölgedeki insani kriz derinleşti. Bu süre zarfında, ne ABD-İsrail koalisyonu ne de İran stratejik bir üstünlük elde edebildi; cephelerde kazanımlar sınırlı kalırken, tarafların yıpranma savaşına dönüşen çatışmada askeri ve sivil kayıpları hızla artıyor.
Gelişmenin arka planı: Savaşın ilk yüz günü
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri harekatı, İran'ın nükleer programının ilerlediği ve bölgedeki milis güçleri aracılığıyla İsrail'e yönelik tehditlerin arttığı bir dönemde başladı. Operasyonun ilk haftalarında, İsrail hava kuvvetleri İran'ın nükleer tesislerini ve askeri altyapısını hedef alırken, ABD merkezli güçler hava savunma sistemlerini devre dışı bırakmak için yoğun bombardıman düzenledi. İran ise balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla İsrail şehirlerine ve Kızıldeniz'deki ABD donanma gemilerine saldırılarla karşılık verdi.
Çatışmaların 50. gününe gelindiğinde, taraflar arasında doğrudan bir ateşkes sağlanamadı. İran, savaşın yıkıcı etkilerine rağmen nükleer programını durdurmayı reddederken, ABD ve İsrail de İran'ın askeri kapasitesini tamamen yok etme hedefinden vazgeçmiş değil. Diplomatik kanallar ise büyük ölçüde tıkanmış durumda; birkaç girişim uluslararası kamuoyu nezdinde destek bulsa da, müzakereler somut bir sonuç vermedi.
Şu ana kadar resmi rakamlara göre, İran'da 3 binden fazla sivil, İsrail'de ise 200'ü aşkın sivil hayatını kaybetti. Bölgedeki mülteci akını, özellikle İran'ın komşuları Irak ve Türkiye'ye yönelik göç dalgalarını tetikledi. Elektrik, su ve sağlık hizmetleri ağır hasar alırken, topyekün bir savaşın eşiğinde olan bölge, yeni bir insani felaketin ortasında.
Bölgesel ve küresel boyut: Genişleyen kriz
ABD-İsrail-İran savaşı, Ortadoğu'nun dengesini derinden sarsmış durumda. Lübnan Hizbullah'ı, Suriye'deki İran destekli gruplar ve Yemen'deki Husiler, çatışmaya dolaylı olarak dahil oldu. Hizbullah'ın İsrail'in kuzey sınırına yönelik roket saldırıları, İsrail'i iki cepheli bir savaşa sürüklerken; Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik Husilerin saldırıları, küresel ticaret rotalarını tehdit ediyor. ABD, bölgeye ek askeri takviye yaparken, Rusya ve Çin'in diplomatik girişimleri sonuçsuz kaldı.
Petrol fiyatları yüzde 30'un üzerinde yükselirken, küresel piyasalarda belirsizlik hakim. Brent petrolün varil fiyatı 120 dolar seviyesini aşarken, enerji arz güvenliği endişeleri Avrupa ve Asya'ya da sıçramış durumda. BM ve uluslararası insani yardım kuruluşları, bölgede acil bir ateşkes çağrısı yapıyor, ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve birbirlerini yok etme söylemleri, herhangi bir uzlaşıyı imkansız kılıyor. Uzmanlara göre, bu çatışma artık sadece İran ve İsrail arasında değil, bölgesel bir savaşa dönüşme potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile sınır komşusu olarak bu çatışmanın doğrudan etkileriyle karşı karşıya. Sınır ötesi güvenlik riskleri, özellikle terör örgütü PKK'nın bölgedeki faaliyetleri artarken, olası bir mülteci akını Türkiye'yi zorlayabilir. Ekonomik olarak, petrol fiyatlarındaki artış cari açığı büyütebilir ve enerji ithalatını daha pahalı hale getirebilir. Diplomatik açıdan ise Türkiye, hem NATO müttefiki ABD ve İsrail'le ilişkilerini dengeleme hem de İran'la komşuluk ilişkilerini koruma arasında hassas bir pozisyonda. Bu savaşın uzaması, Türkiye'nin bölgesel bir krize müdahale kapasitesini test ederken, Ankara'nın arabuluculuk rolünü de yeniden gündeme getirebilir.
