ABD ve İran arasında 12 Temmuz Pazar günü büyük çaplı bir çatışma patlak verdi. ABD, İran topraklarındaki askeri hedeflere yoğun füze ve silahlı insansız hava aracı (SİHA) saldırısı düzenlerken, Tahran yönetimi de Körfez ülkelerindeki ABD tesislerini hedef aldığını açıkladı. İran Devrim Muhafızları, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapattığını duyurdu. Cumhurbaşkanı Joe Biden liderliğindeki ABD yönetimi, saldırıların meşru müdafaa hakkı kapsamında olduğunu belirtirken, İran ise misilleme yapma hakkını saklı tuttu.
Gelişmenin arka planı
Çatışmalar, Tahran'ın daha önce Hürmüz Boğazı'nı kapattığını duyurmasının ardından başladı. Boğaz, küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği hayati bir geçit noktası. ABD Başkanı Donald Trump döneminde artan gerilim, Biden yönetiminde de devam etti. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları ve nükleer program konusundaki anlaşmazlıklar, iki ülke arasındaki gerginliğin temel nedenleri arasında yer alıyor. İran, son haftalarda bölgedeki ABD varlığına karşı daha sert bir tutum sergiliyordu. Pazar günkü saldırılar, gerilimi doğrudan sıcak çatışmaya dönüştürdü.
Reuters haber ajansının aktardığına göre, ABD saldırılarında İran'ın güneyindeki askeri tesisler hedef alındı. Pentagon'dan yapılan açıklamada, İran'ın Körfez'deki ABD donanma gemilerine yönelik saldırı hazırlığı yaptığı istihbaratının alındığı ve saldırının bu nedenle gerçekleştirildiği belirtildi. İran tarafı ise Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Katar'daki ABD üslerine roket ve drone saldırıları düzenlediğini duyurdu. İran Devrim Muhafızları Hava Kuvvetleri Komutanı Tuğgeneral Amirali Hacızade, "ABD'nin Körfez'deki tüm tesisleri hedefimiz dahilindedir" dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel petrol piyasalarında şok etkisi yarattı. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 8'in üzerinde artışla 85 doların üzerine çıktı. Uzmanlar, boğazın tamamen kapanması durumunda fiyatların daha da yükselebileceği uyarısında bulunuyor. Bölgedeki diğer ülkeler, Suudi Arabistan ve Irak'ın yanı sıra Umman, çatışmanın kendilerine sıçramasından endişe ediyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) bölgeye ek savaş gemileri sevk etti. Avrupa Birliği ve NATO, tarafları itidale çağırırken, Rusya da çatışmanın genişlemesine karşı uyarıda bulundu.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplantı kararı aldı. ABD'nin İran'daki saldırıları, uluslararası hukuk açısından tartışmalara neden oldu. İran'ın BM Daimi Temsilcisi, ABD'yi "savaş suçu" işlemekle suçlarken, ABD'li yetkililer saldırıların "meşru müdafaa" kapsamında olduğunu savundu. Suudi Arabistan, çatışmanın bir an önce sona ermesi için arabuluculuk teklif ederken, Katar da diplomatik girişimlerde bulundu. Ancak her iki tarafın da geri adım atmaya niyetli olmadığı görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından ciddi bir tehdit oluşturuyor. Türkiye, petrol ihtiyacının büyük bölümünü Körfez ülkelerinden ve İran'dan sağlıyor. Boğaz'ın kapanması, enerji fiyatlarını artırarak Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Irak sınırındaki gerginlik, PKK ve diğer terör örgütlerinin fırsatçı saldırılarını tetikleme riski taşıyor. Türkiye'nin, hem ABD ve İran'la hem de Körfez ülkeleriyle dengeli ilişkiler yürütmeye çalıştığı bu dönemde, çatışmanın büyümesi Ankara'yı zor bir diplomatik denklemin içine sokabilir. Ankara'nın, tarafları sağduyuya çağırarak diplomatik çözüm için harekete geçmesi bekleniyor.
