ABD ordusu, İran'a yönelik geniş çaplı hava saldırılarının ikinci gününde, İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü ve ona bağlı milis gruplara ait stratejik hedefleri vurmaya devam ediyor. Saldırılar, Başkan Donald Trump'ın NATO zirvesinde yaptığı 'Tahran ile ateşkes artık sona erdi' açıklamasının hemen ardından başlatıldı. Pentagon, operasyonun ABD'nin bölgedeki askeri varlığına yönelik 'yakın tehditleri' bertaraf etmek için planlandığını ve Suriye ile Irak'taki İran bağlantılı üsleri, mühimmat depolarını ve istihbarat merkezlerini kapsadığını bildirdi.
Saldırıların arka planı ve kapsamı
Pentagon Sözcüsü John Kirby, operasyonun ilk gününde 40'tan fazla noktanın vurulduğunu, ikinci günde ise özellikle İran'ın 'vekil güçlerinin' kullandığı Suriye-Ürdün sınırındaki tesislerin hedef alındığını açıkladı. Kirby, 'Bu saldırılar ABD personeline yönelik tehditleri ortadan kaldırmak ve gelecekteki saldırıları caydırmak için gereklidir' dedi. İlk dalga saldırılarda Suriye'nin Deyrizor ve Irak'ın Kerkük bölgelerindeki İran destekli milis gruplara ait depolar ve komuta merkezleri vuruldu. İran devlet medyası, saldırılarda en az 12 kişinin öldüğünü, ABD ise 'hassas grevlerle' sivil kayıpların önlendiğini iddia ediyor.
Saldırılar, ABD'nin Suudi Arabistan'daki petrol tesislerine yönelik 2019 drone saldırısı ve Yemen'deki Husi isyancıların Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılarının ardından tırmanan gerilimin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, ABD'nin İran'ı bu saldırılardan sorumlu tuttuğunu ancak doğrudan bir çatışmadan kaçınmak için 'ölçülü' bir yanıt verdiğini belirtiyor. Saldırıların zamanlaması, Trump'ın 2020 başkanlık seçimleri öncesinde 'güçlü lider' imajını pekiştirme çabası olarak da yorumlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin İran'a yönelik bu operasyonu, bölgedeki güç dengelerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. İran'ın müttefiki Suriye ve Irak hükümetleri saldırıları kınarken, İran Dışişleri Bakanlığı 'müttefiklerine yönelik her saldırıya uygun şekilde yanıt vereceklerini' açıkladı. Öte yandan, NATO zirvesinde müttefikler ABD'nin eylemlerine tam destek bildirdi ancak Avrupalı liderler, gerilimin kontrolden çıkmasından endişe duyduklarını ifade etti.
Küresel piyasalarda ham petrol fiyatları, saldırı haberlerinin ardından varil başına 5 dolar yükseldi ve analistler, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinin gerçekleşmesi durumunda fiyatların 100 doların üzerine çıkabileceğini tahmin ediyor. Ortadoğu'daki enerji arzına yönelik endişeler, Avrupa ve Asya borsalarında satış baskısına neden oldu. BM Güvenlik Konseyi ise acil toplantı kararı alırken, Rusya ve Çin, ABD'yi 'uluslararası hukuku ihlal' etmekle suçlayarak operasyonun durdurulmasını talep etti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından kritik bir sınamadır. ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri varlığını ve PKK ile mücadelesini doğrudan etkileyebilir. Ankara, İran destekli milis grupların bulunduğu bölgelerde yeni bir istikrarsızlık dalgasıyla karşı karşıya kalabilir. Ayrıca, enerji fiyatlarındaki yükseliş, ithal enerjiye bağımlı Türkiye ekonomisi için ek bir maliyet oluşturacak. Türk hükümeti, hem ABD hem de İran ile diyaloğu sürdürerek gerilimi azaltmaya çalışacak gibi görünüyor.
