ABD ve İran arasında haftalardır süren kırılgan ateşkes, son günlerde artan karşılıklı saldırılarla birlikte çatırdamaya başladı. Yemen, Irak ve Suriye sahalarında tırmanan gerilim, diplomatik müzakerelerin de tıkanmasına yol açtı. Uzmanlar, tarafların kalıcı bir barış anlaşmasına varamaması halinde bölgesel çatışmanın yeni bir aşamaya evrilebileceği uyarısında bulunuyor. Son 72 saatte yaşanan gelişmeler, ateşkesin tamamen çökme riskini artırdı.
Ateşkesin Çöküşü ve Saldırıların Artması
ABD Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, İran destekli milislerin Irak’taki ABD üslerine yönelik drone ve roket saldırılarının son bir haftada yüzde 40 arttığı belirtildi. Buna karşılık ABD, Suriye’nin doğusunda İran Devrim Muhafızları’na bağlı hedeflere hava saldırıları düzenledi. Yemen’de ise Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon, Husilere ait füze rampalarını vurdu. Husilerin Kızıldeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıları da sürüyor.
Diplomatik cephede ise umutlar azalıyor. Umman ve Katar arabuluculuğunda yürütülen müzakereler, nükleer program ve bölgesel nüfuz gibi temel konularda tıkandı. İran Dışişleri Bakanı, "Müzakere masasına dönmek için ABD’nin yaptırımları kaldırması şart" derken, ABD Dışişleri Bakanı, "İran’ın saldırgan tutumu sürdükçe müzakere edilmeyecek" karşılığını verdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Petrol Fiyatları ve Tedarik Zincirleri Tehlikede
Bu gerginlik, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açtı. Brent petrol fiyatları hafta başında varil başına 95 dolara kadar yükseldi. Kızıldeniz’deki güvenlik riski, Asya-Avrupa ticaret rotasında navlun maliyetlerini artırdı. Uzmanlar, çatışmanın yayılması halinde küresel enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşacağını belirtiyor. Ayrıca, dolara alternatif arayışları ve BRICS ülkelerinin ortak para birimi tartışmaları da hız kazandı.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplanma çağrılarına rağmen Rusya ve Çin’in vetosuyla somut adım alamıyor. NATO ise ABD’nin yanında yer alırken, Avrupalı müttefikler diplomatik çözüm için baskı yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerilimi, Türkiye’nin güney sınırlarına doğrudan tehdit oluşturuyor. Irak ve Suriye’deki çatışmaların tırmanması, Ankara’nın PKK/YPG ile mücadelesini zorlaştırabilir. Ayrıca, İran ile ekonomik ilişkiler (doğalgaz ithalatı ve ticaret) olumsuz etkilenebilir. Petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye’nin cari açığı baskı altına alırken, enerji maliyetlerini yükseltebilir. Ankara, iki taraf arasında denge politikası izlemek ve çatışmanın yayılmasını engellemek için diplomatik girişimlerini yoğunlaştırmak zorunda.
