ABD ordusu, Pazar günü İran'ın bir konteyner gemisini ateşe vermesinin ardından İran'a yeni hava saldırıları düzenledi. Buna karşılık Tahran yönetimi, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı kapatma kararı alırken, Bahreyn, Kuveyt, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki ABD askeri tesislerine yönelik saldırıları yoğunlaştırdı. Bölgede tansiyonun en üst düzeye çıktığı bu gelişmeler, küresel enerji piyasalarında paniğe yol açarken, uluslararası toplum ateşkes çağrılarını artırıyor. İşte son dakika gelişmeleri ve olası senaryolar.
Gelişmelerin arka planı
ABD Savunma Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, İran'a ait bir konteyner gemisinin Umman Denizi'nde ABD savaş gemilerini hedef alan bir saldırı düzenlediği ve bunun üzerine ABD'nin meşru müdafaa hakkı kapsamında İran'daki askeri hedeflere hava saldırıları gerçekleştirdiği belirtildi. Pentagon, saldırıların İran'ın füze rampaları ve komuta merkezlerini hedef aldığını, ancak sivil kayıpların önlenmesi için azami hassasiyet gösterildiğini ifade etti.
İran Devrim Muhafızları ise yaptığı açıklamada, ABD saldırılarına misilleme olarak Hürmüz Boğazı'nı derhal kapattıklarını duyurdu. Dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği bu dar su yolu, uluslararası nakliye için hayati önem taşıyor. İran ayrıca bölgedeki ABD üslerine balistik füzelerle saldırı düzenlediğini, Bahreyn'deki ABD Deniz Kuvvetleri üssü, Kuveyt'teki El-Cabir Hava Üssü, Katar'daki El-Ubeyd Hava Üssü ve BAE'deki Ed-Dhafra Hava Üssü'nün hedef alındığını bildirdi.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel petrol piyasalarında anında yankı buldu. Brent petrol fiyatı varil başına 120 doları aşarken, Asya ve Avrupa borsalarında sert düşüşler yaşandı. ABD Başkanı bir ulusa sesleniş konuşmasında, "İran'ın bu provokasyonlarına kayıtsız kalmayacağız" diyerek ek yaptırımlar ve askeri seçeneklerin masada olduğunu sinyalini verdi.
NATO, yaşananları "endişeyle" takip ettiğini duyururken, Rusya ve Çin tarafları itidal ve diyalog çağrısı yaptı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplantı kararı aldı. Bu gelişmeler, 2019'da İran'ın insansız hava araçlarıyla Suudi Arabistan'daki petrol tesislerine saldırmasıyla başlayan ve son haftalarda ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırımlarıyla tırmanan krizin artık sıcak çatışmaya dönüştüğünü gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini doğrudan tehdit ediyor. Türkiye ham petrol ithalatının önemli bir kısmını Irak ve Suudi Arabistan gibi Körfez ülkelerinden sağlıyor; bu petrolün büyük bölümü Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor. Boğazın kapanması, akaryakıt fiyatlarında hızlı bir artışa ve sanayi üretiminde aksamalara yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Katar ve BAE ile artan ticari ilişkileri de bu krizden olumsuz etkilenecektir. Diplomatik olarak Ankara, hem ABD ile stratejik ortaklığını hem de İran'la sınır komşuluğunu dengelemek zorunda kalacak. Türkiye, daha önceki benzer krizlerde olduğu gibi, taraflar arasında arabuluculuk yapmayı deneyebilir; ancak bu kez çatışmanın boyutu, Ankara'nın manevra alanını daraltıyor.
