İran'da rejim karşıtı protestocular, Tahran'ın savaşı sona erdirmek için varılan anlaşma kapsamında ABD tarafından yalnız bırakıldıklarını düşünüyor. Anlaşma, aylardır süren çatışmaların ardından resmen imzalanmaya hazırlanırken, Tahran ve Washington arasındaki müzakereler birçok İranlı için hayal kırıklığı yarattı. Başta gençler ve aktivistler olmak üzere, rejime karşı ayaklanan gruplar, ABD'nin daha önce verdikleri desteği geri çektiğini ve kendilerini Tahran'ın insafına bıraktığını belirtiyor. Anlaşma metninde protestocuların durumuna dair herhangi bir güvence yer almıyor.
Gelişmenin arka planı
İran'da son yıllarda yaşanan kitlesel protestolar, 2022'de Mahsa Amini'nin ölümünden sonra zirveye ulaşmıştı. Rejim karşıtı hareket, kadın hakları, ekonomik kriz ve siyasi baskılar gibi taleplerle büyümüştü. ABD ve Batılı ülkeler, bu protestolar sırasında sözlü destek ve yaptırım tehditleriyle rejim üzerinde baskı kurmaya çalışmıştı. Ancak savaşın başlamasıyla birlikte Washington'un öncelikleri değişti. Savaşın sona erdirilmesi için yapılan diplomatik görüşmelerde, protestocuların talepleri masadan düştü.
Protestocular ve sivil toplum örgütleri, bu durumu bir ihanet olarak nitelendiriyor. Tahran'daki bir aktivist, "Bize özgürlük vaat edip sonra bizi kurda kuşa yem ettiler" derken, sosyal medyada #ABDihaneti etiketiyle paylaşımlar yapılıyor. Rejim yanlısı medya ise anlaşmayı "İran'ın diplomatik zaferi" olarak sunarken, iç muhalefeti bastırmak için yeni önlemler alıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
İran'da savaşın bitmesi, Ortadoğu'da dengeleri değiştirecek. Anlaşma, İran'ın nükleer programına ve bölgedeki vekil güçlerine yönelik kısıtlamalar içeriyor. Bu durum, özellikle İsrail ve Suudi Arabistan tarafından endişeyle karşılanıyor. Diğer yandan, Batılı güçler anlaşmayı bölgesel istikrar için bir fırsat olarak görüyor. Ancak protestocuların bastırılması, uzun vadede İran'da yeni bir istikrarsızlık dalgası yaratabilir. ABD'nin söylem ile eylem arasındaki tutarsızlığı, benzer hareketlerin diğer ülkelerde de Batı'ya güvenini sarsabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile sınır komşusu ve bölgesel bir rakip olarak bu anlaşmayı yakından izliyor. İran'da savaşın sona ermesi, hem ticaret hem de güvenlik açısından Türkiye'yi doğrudan etkileyebilir. Anlaşma, İran'ın PKK/YPG'ye verdiği desteği ve Türkiye'ye yönelik tehditleri azaltabilir. Ancak protestocuların bastırılması, Tahran'ın içe dönük ve baskıcı politikalarını sürdüreceğini gösteriyor. Türkiye, bu süreçte hem ABD ile olan ilişkilerini hem de İran ile dengeli bir politika yürütmek zorunda. Protestoların yeniden alevlenmesi halinde, Türkiye sınır güvenliği ve mülteci akını gibi risklerle karşılaşabilir.
