ABD ve İran arasında Kuveyt'in ara buluculuğuyla yürütülen müzakerelerin ardından, iki ülke ateşkesin uzatılması ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması konusunda mutabakata vardı. Anlaşma, dünya genelinde olumlu karşılanırken, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, mutabakatın ardından İran'ın nükleer programına ilişkin 'teknik çalışmaların başladığını' duyurdu. Grossi, anlaşmanın nükleer dosyanın diplomatik yollarla çözümüne yönelik önemli bir adım olduğunu vurguladı.
Anlaşmanın perde arkası: Üç haftalık gizli diplomasi
Görüşmelere yakın kaynaklar, mutabakatın son üç hafta içinde Kuveyt'in ev sahipliğinde gerçekleştirilen gizli toplantılar sonucunda olgunlaştığını belirtti. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, anlaşmanın geçici bir çerçeve oluşturduğu ve kalıcı bir barış anlaşmasına zemin hazırlaması için ilk adım olduğu ifade edildi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise, 'Müzakerelerde iyi niyetliydik ve karşılıklı saygıya dayalı bir diyalog başlattık. Bu süreç, bölgesel istikrar açısından kritik önemde.' dedi.
UAEA Başkanı Grossi, anlaşma metninin ajansın teknik ekibine iletildiğini ve İran'ın nükleer tesislerinde kapsamlı denetimlerin önümüzdeki günlerde başlayacağını açıkladı. Grossi, 'Şimdi teknik çalışmalar başlıyor. Ajansımız, anlaşmanın her iki taraf için de bağlayıcı olduğunu ve uygulanabilirliğini denetlemek üzere hazır.' ifadelerini kullandı.
Hürmüz Boğazı'nın stratejik önemi ve küresel yansımalar
Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, küresel enerji piyasalarında rahatlama yarattı. Ham petrol fiyatları, anlaşma haberinin ardından yüzde 3 gerileyerek varil başına 85 dolar seviyesine indi. Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi Körfez ülkeleri anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, Avrupa Birliği Dış İlişkiler Sorumlusu Josep Borrell, 'Bu anlaşma, diplomasinin zaferidir. Tüm tarafları sürece destek olmaya çağırıyoruz.' dedi.
Çin ve Rusya ise anlaşmaya temkinli yaklaştı. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Wang Wenbin, 'Bölgede gerilimin azalmasını olumluyoruz ancak anlaşmanın detaylarını henüz incelemedik.' açıklamasında bulundu. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ise, 'Bu gelişmenin tüm tarafların çıkarına hizmet etmesini umuyoruz.' diye konuştu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası trafiğe açılması, Türkiye'nin enerji ithalatı ve lojistik koridorları açısından kritik öneme sahip. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden temin ediyor; bu nedenle boğazın açık kalması, enerji fiyat istikrarı ve tedarik güvenliği için hayati. Ayrıca, Türkiye'nin arabuluculuk misyonu ve bölgesel diplomasi girişimleri, anlaşmanın kalıcı hale gelmesi için önemli bir rol oynayabilir. Ancak anlaşmanın, İran'ın nükleer programı ve ABD ile ilişkilerdeki belirsizlikleri tamamen ortadan kaldırmadığı da göz önünde bulundurulmalı.
