ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukası, Washington ile Tahran arasında Cuma günü imzalanması beklenen Hürmüz Boğazı ateşkes anlaşmasının 'uygulamaya konulmasına kadar' yürürlükte kalmaya devam ediyor. ABD Deniz Kuvvetleri'ne bağlı Bahreyn merkezli 5. Filo tarafından ticari gemilere gönderilen bir uyarı notunda, 'İran limanlarına giden veya buradan ayrılan gemilere yönelik askeri ablukanın, anlaşmanın uygulanması beklemede olduğu sürece etkin olduğu' belirtildi.
Abluka ve ateşkes arasında ince çizgi
Uyarı notunda, 'İran'ın egemenliği altındaki tüm limanlara giden veya bu limanlardan ayrılan tüm gemiler için askeri abluka hâlâ yürürlüktedir ve bu kısıtlama, ateşkes anlaşmasının uygulanmasına kadar geçerlidir' ifadelerine yer verildi. Bu açıklama, ABD'nin İran'a yönelik ekonomik yaptırımlarının askeri bir boyut kazandığını ve Tahran yönetiminin petrol ihracatını tamamen durdurmayı hedeflediğini gösteriyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. Bölgede son aylarda artan gerilim, birçok tanker şirketinin seferlerini askıya almasına neden oldu. ABD, İran'ın boğazı mayınlama ve gemilere el koyma girişimlerine karşı Körfez'deki deniz gücünü artırmıştı. Tahran yönetimi ise ablukanın uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunuyor ve buna karşılık füze tatbikatlarıyla yanıt veriyor.
Cuma günü imzalanması beklenen ateşkes anlaşması, İran'ın nükleer programının sınırlandırılması ve bölgedeki vekil güçlerin faaliyetlerinin durdurulması karşılığında yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasını öngörüyor. Ancak anlaşmanın detayları henüz kamuoyuna açıklanmadı. Diplomatik kaynaklara göre, ABD Başkanı ile İran Cumhurbaşkanı arasında dolaylı müzakereler sürüyor ve anlaşmanın imza töreni Umman'da gerçekleşecek. Buna rağmen, ABD'nin ablukayı sürdürme kararı, anlaşmaya yönelik güveni zedeliyor ve piyasalarda belirsizlik yaratıyor. Brent petrol fiyatları, bu haberin ardından varil başına 85 doların üzerine çıktı.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Ablukanın devam etmesi, sadece İran'ı değil, aynı zamanda Körfez ülkelerini ve küresel enerji piyasalarını da etkiliyor. Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Irak, İran limanları üzerinden yapılan ticaretten doğrudan etkileniyor. Özellikle BAE'nin Dubai emirliği, İran ile yoğun ticari ilişkilere sahip. Abluka nedeniyle birçok gemi rotasını değiştirmek zorunda kalırken, nakliye maliyetleri artıyor. Öte yandan, Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları, alternatif tedarik kaynakları arayışına girdi. Rusya ise bu durumu kendi lehine çevirmeye çalışarak İran'a askeri ve ekonomik destek sinyalleri veriyor. Uzmanlara göre, Hürmüz Boğazı'ndaki bu kriz, küresel tedarik zincirlerinde yeni bir kırılma noktası yaratabilir ve 2022'deki Ukrayna savaşı sonrası yaşanan enerji krizine benzer bir etki yapabilir.
Aynı zamanda, ABD'nin bu adımı, İran'da iç siyasi dengeleri de etkiliyor. Ulusal güvenlik meselesi haline gelen abluka, İran'da muhafazakâr kanadı güçlendirirken, reformistlerin ateşkes anlaşmasına desteğini azaltıyor. Tahran yönetimi, ablukanın kalkmasını anlaşmanın ön koşulu olarak görüyor. Eğer anlaşma Cuma günü imzalanırsa, ablukanın kaldırılması için kısa bir süreç izlenmesi bekleniyor. Ancak ABD'nin 'beklemede' ifadesi, anlaşmanın uygulanmasının hemen başlamayacağını ve bazı teknik detayların çözülmesi gerektiğini gösteriyor. Bu durum, anlaşmanın yürürlüğe girmesini haftalarca geciktirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler, Türkiye için hem enerji arz güvenliği hem de dış ticaret açısından kritik. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkeleri ve İran'dan karşılıyor. Abluka nedeniyle petrol fiyatlarının yükselmesi, Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu baskılayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin İran ile ticari ilişkileri, özellikle doğalgaz ithalatı ve sınır ticareti bu durumdan doğrudan etkileniyor. Ankara, Tahran ve Washington arasında denge politikası izlemeye çalışırken, ablukanın Türk gemilerine de yansıması olası. Türkiye, bölgedeki gerilimin düşürülmesi için arabuluculuk çabalarını artırabilir. Uzun vadede ise Türkiye'nin enerji kaynaklarını çeşitlendirme ihtiyacı bir kez daha ortaya çıkıyor; Doğu Akdeniz ve Karadeniz'deki yerli kaynakların önemi artıyor.
