ABD ve İran arasında Körfez bölgesinde tırmanan gerginlik, karşılıklı saldırılarla yeni bir boyut kazandı. İran, ABD'nin askeri hedeflerine yönelik bombardımanına misilleme olarak Kuveyt, Bahreyn ve Katar'daki ABD askeri üslerine saldırı düzenlediğini duyurdu. Saldırılarda can kaybı olup olmadığına ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmezken, bölgede savaş riski giderek artıyor. Arabulucular ise tarafları daha önce imzalanan mutabakat zaptına (MoU) uymaya çağırıyor.
Gelişmelerin arka planı
ABD, geçtiğimiz hafta İran'a ait olduğu iddia edilen bazı askeri tesisleri bombalamış, bu saldırıda İran destekli milis güçlerinin kullandığı bir karargâhın hedef alındığı bildirilmişti. ABD, operasyonun "meşru müdafaa" kapsamında olduğunu ve İran'ın bölgedeki milis gruplarına yönelik saldırılarına karşı bir caydırıcılık amacı taşıdığını açıklamıştı. Buna karşılık İran, ABD'nin bu saldırısına yanıt verme hakkını saklı tuttuğunu belirtmiş ve dün Körfez'deki üç ABD üssüne eş zamanlı saldırılar düzenledi. İran Devrim Muhafızları tarafından yapılan açıklamada, saldırıların "ülkenin egemenliğine yönelik her türlü tehdide karşı kararlılık" göstergesi olduğu vurgulandı.
Saldırıların hedefindeki ülkeler Kuveyt, Bahreyn ve Katar, ABD'nin Ortadoğu'daki en önemli askeri üslerine ev sahipliği yapıyor. Bölgede yaklaşık 50.000 ABD askerinin bulunduğu tahmin ediliyor. Analistler, bu saldırıların ABD'nin bölgedeki askeri varlığını doğrudan hedef alması açısından önemli bir tırmanma olduğu yorumunda bulunuyor. Her iki taraf da karşılıklı saldırıların sınırlı kalacağını iddia etse de, bölgesel çatışma riskinin arttığı belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Körfez bölgesi, dünya petrol rezervlerinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapıyor ve buradaki bir çatışma küresel enerji piyasalarında şok etkisi yaratabilir. Bölge ülkeleri, İran ile ABD arasında bir tampon bölge olarak kalmaya çalışırken, kendi topraklarındaki ABD üslerinin hedef alınması bu ülkeleri de doğrudan tehdit altına sokuyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, daha önce İran'ın Yemen'deki Husilere verdiği destekten rahatsızlık duyuyor. İran'ın bu saldırıları, bölgedeki vekâlet savaşlarının daha da kızışmasına yol açabilir.
Uluslararası toplum, taraflara itidal çağrısında bulunurken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin acil olarak toplanması gündemde. ABD Dışişleri Bakanı, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "ABD, müttefiklerini ve çıkarlarını korumak için gerekli tüm adımları atacaktır" ifadelerini kullandı. İran ise saldırıların meşru müdafaa hakkı kapsamında olduğunu ve sivil kayıpların yaşanmaması için azami özen gösterildiğini iddia etti. Bölgedeki diplomatik kaynaklar, taraflar arasındaki mutabakat zaptının (MoU) zaten zor durumda olduğunu ve bu saldırıların anlaşmayı tamamen rafa kaldırabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin güvenliği ve dış politikası açısından yakından takip edilmesi gereken bir durum. Körfez'de tırmanan ABD-İran gerilimi, bölgesel bir çatışmaya dönüşmesi halinde Türkiye'yi de etkileyebilir. İran ile sınır komşusu olan Türkiye, olası bir savaşta mülteci akını, enerji arzı kesintileri ve sınır güvenliği sorunlarıyla karşı karşıya kalabilir. Ayrıca ABD ile ilişkileri dalgalı seyreden Türkiye, bu krizde denge politikası izlemek zorunda kalabilir. Türkiye'nin hem NATO müttefiki ABD hem de komşusu İran ile ilişkileri, bu gelişmeler ışığında daha karmaşık hale gelebilir.
