ABD ile İran arasında devam eden dolaylı müzakerelerin bir sonraki turunun, İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze töreninin ardından gerçekleştirilmesi planlanıyor. İki ülke arasındaki bu kritik görüşmeler, nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması ve bölgesel gerilimlerin azaltılması gibi temel konuları ele alacak. Diplomatik kaynaklara göre, görüşmeler Umman'ın başkenti Maskat'ta yapılacak ve ABD tarafını Başkan Donald Trump'ın özel temsilcisi Steve Witkoff, İran tarafını ise Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi temsil edecek. Cenaze töreninin ardından tarafların masaya oturması, bölgedeki hassas dengeler açısından büyük önem taşıyor.
Görüşmelerin arka planı ve tarafların pozisyonları
ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakereler, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılması amacıyla başlatılmıştı. Trump yönetimi, 2018 yılında anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmiş ve İran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. Buna karşılık İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak anlaşmanın sınırlamalarını aşmıştı. Son dönemde iki ülke arasında dolaylı görüşmeler yoluyla bir diplomasi trafiği başlatılmıştı. Ancak görüşmelerin seyri, İran'ın dini lideri Hamaney'in sağlık durumu ve bölgesel gelişmeler nedeniyle zaman zaman kesintiye uğramıştı. Hamaney'in vefatı ve cenaze töreni, İran'da geçici bir siyasi boşluk yaratırken, yeni liderin belirlenmesi süreci de müzakerelerin geleceğini etkileyebilecek bir faktör olarak öne çıkıyor. İran tarafı, ABD'nin yaptırımları kaldırması ve nükleer programına yönelik garantiler vermesi halinde anlaşmaya hazır olduğunu belirtirken, ABD yönetimi İran'ın nükleer faaliyetlerinin tamamen şeffaf hale getirilmesini ve bölgedeki milis güçlerine verdiği desteğin sonlandırılmasını talep ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran müzakereleri sadece ikili ilişkileri değil, Ortadoğu'nun genel güvenlik mimarisini de yakından ilgilendiriyor. İran'ın nükleer programı, İsrail ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bölge ülkeleri için ciddi bir tehdit olarak görülüyor. ABD'nin İran'la olası bir anlaşmaya varması, İsrail ve Körfez ülkeleri tarafından endişeyle karşılanırken, bu ülkeler anlaşmanın kendi güvenlik çıkarlarını yeterince korumadığı takdirde alternatif arayışlara yönelebilir. Öte yandan, Rusya ve Çin gibi küresel güçler de İran konusunda ABD ile farklı pozisyonlara sahip. Rusya, İran'ın nükleer programına yönelik Batı yaptırımlarına karşı çıkarken, Çin ise İran'dan ham petrol ithalatını sürdürüyor. Bu nedenle, ABD-İran müzakerelerinin sonucu, sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda küresel enerji piyasalarını ve büyük güçler arasındaki rekabeti de etkileyecek potansiyele sahip.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la komşu olması ve enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılaması nedeniyle ABD-İran müzakerelerini yakından takip ediyor. Olası bir anlaşma, İran'a yönelik yaptırımların hafiflemesiyle Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir ve ticareti artırabilir. Ancak anlaşmanın sağlanamaması, bölgedeki gerilimi tırmandırarak Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını, özellikle Suriye ve Irak'taki gelişmeleri etkileyebilir. Ayrıca İran'ın nükleer programının denetim altına alınması, Türkiye için de bir güvence unsuru olacaktır. Ankara, müzakerelerde arabuluculuk rolü üstlenme potansiyeli taşısa da, mevcut koşullarda bu rolün sınırlı olduğu değerlendiriliyor.
