ABD ile İran arasında nihai bir barış anlaşmasına yönelik yol haritası üzerinde mutabakata varıldığının açıklanmasının ardından yükselen piyasa hisseleri yeni bir rekora imza attı. Başkan Donald Trump’ın tehditleriyle zaman zaman sekteye uğrayan görüşmelerde kaydedilen bu ilerleme, petrol fiyatlarının gerilemesine ve yatırımcı güveninin artmasına yol açtı. MSCI Gelişen Piyasalar Endeksi, dünkü işlemlerde yüzde 1,2 yükselerek 1.234 puanla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Petrol fiyatları ise arz endişelerinin azalmasıyla Brent tipi ham petrolde varil başına 71 dolara gerileyerek son üç ayın en düşük seviyesini gördü.
Görüşmelerin arka planı ve varılan mutabakat
ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakereler, Umman’ın arabuluculuğunda haftalar süren yoğun diplomatik temasların ardından dün akşam saatlerinde bir yol haritası üzerinde anlaşmayla sonuçlandı. İki tarafın ortak açıklamasına göre, anlaşma taslağı; İran’ın nükleer programının denetlenmesi, bölgesel güvenlik garantileri ve yaptırımların kademeli olarak kaldırılması gibi başlıkları kapsıyor. Trump yönetimi, görüşmelerin başlangıcında İran’a "maksimum baskı" politikasını sürdüreceğini belirtmiş, ancak son haftalarda yumuşama sinyalleri vermişti. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, anlaşmanın "tüm tarafların çıkarlarını gözeten dengeli bir metin" olduğunu söylerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da müzakerelerin yapıcı geçtiğini ifade etti.
Piyasalara yansımalar ve küresel boyut
Anlaşma haberinin piyasalara olumlu yansıması sadece hisse senetleriyle sınırlı kalmadı. Gelişmekte olan ülke para birimleri de değer kazanırken, Türk lirası dolara karşı yüzde 0,8 yükseldi. Analistler, İran’ın petrol ihracatına yönelik yaptırımların hafifletilmesi halinde küresel petrol arzında artış yaşanabileceğini ve bunun enflasyonist baskıları azaltabileceğini belirtiyor. Ancak anlaşmanın nihai metninin onaylanması için ABD Kongresi’nin ve İran Meclisi’nin onayı gerekiyor; bu sürecin birkaç hafta sürebileceği tahmin ediliyor. Öte yandan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran’la varılan mutabakatı temkinli karşılarken, İsrail anlaşmaya karşı olduğunu ve güvenlik endişelerini dile getirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran yakınlaşması, Türkiye için hem ekonomik hem de jeopolitik açıdan önemli fırsatlar barındırıyor. Petrol fiyatlarındaki düşüş, enerji ithalatçısı Türkiye’nin cari açığını azaltabilir ve enflasyonla mücadeleye katkı sağlayabilir. Ayrıca, İran’a yönelik yaptırımların hafiflemesi, doğal gaz ve petrol ticaretinde Türkiye’nin elini güçlendirebilir. Siyasi olarak ise, Ankara’nın uzun süredir savunduğu diyalog ve bölgesel iş birliği vizyonuyla örtüşen bu gelişme, Türkiye’nin hem ABD hem de İran ile ilişkilerinde yeni bir denge kurmasına olanak tanıyabilir. Ancak anlaşmanın henüz onaylanmamış olması ve İran’ın bölgesel politikalarına ilişkin belirsizlikler, gelişmelerin dikkatle izlenmesini gerektiriyor.
