ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile ateşkesin sona erdiğini belirterek ABD'nin muhtemelen yeni saldırılar düzenleyeceğini söylemesiyle artan jeopolitik riskler, küresel piyasalarda dalgalanmaya yol açtı. New York, Londra ve Tokyo'dan başlayarak dünya genelinde hisse senetleri gerilerken, petrol fiyatları yükseldi. S&P 500 endeksinde neredeyse 400 hisse değer kaybetti ve ABD 10 yıllık tahvil faizleri yükseldi. Yatırımcılar, ani tırmanan gerginlik karşısında güvenli liman varlıklarına yöneldi.
Gelişmenin Arka Planı
Trump'ın açıklamaları, son haftalarda İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine yönelik artan gerilimin ardından geldi. ABD Başkanı, İran'ın ateşkesi ihlal ettiğini öne sürerken, yeni askeri operasyonların sinyalini verdi. Bu durum, Ortadoğu'da geniş çaplı bir çatışma endişesini yeniden alevlendirdi. Petrol fiyatları, arz kesintisi korkusuyla varil başına 3 doların üzerinde yükselirken, emtia piyasalarında da benzer hareketlenmeler gözlendi. Altın fiyatları da güvenli liman talebiyle yukarı yöneldi.
ABD Merkez Bankası (Fed), faiz indirimi sinyali vermiş olsa da, bu jeopolitik belirsizlik piyasaların yönünü değiştirdi. Analistler, Trump'ın sözlerinin piyasalarda aşırı tepkiye yol açtığını ancak temel sorunun nükleer müzakerelerin başarısızlığı olduğunu belirtiyor. İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması Batılı ülkelerin tepkisini çekmişti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ortadoğu'daki bu gerginlik, küresel enerji piyasaları için ciddi bir risk oluşturuyor. Hürmüz Boğazı üzerinden geçen petrol sevkiyatlarının sekteye uğraması durumunda Brent petrol fiyatlarının varil başına 100 dolar seviyelerini görebileceği öngörülüyor. Öte yandan, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarını sıkılaştırması, Çin ve Hindistan gibi büyük alıcıları da zor durumda bırakıyor. Avrupa Birliği, tarafları itidal çağrısında bulunsa da, somut bir girişim henüz yok.
Asya borsaları, Tokyo'da Nikkei %1,5, Hong Kong'da Hang Seng %1 düşerken, Avrupa borsaları da benzer kayıplar yaşadı. S&P 500 endeksi %0,8 değer kaybetti ve teknoloji hisseleri öncülüğünde düşüş genişledi. Gelecek haftalarda ABD'nin İran'a yönelik askeri hamleleri yakından takip edilecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerginliği, Türkiye'yi hem ekonomik hem de güvenlik boyutlarıyla etkiliyor. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak petrol fiyatlarındaki yükselişten doğrudan etkileniyor ve bu durum cari açığı artırıcı baskı yaratıyor. Ayrıca, komşu bir bölgedeki potansiyel çatışma, Türkiye'nin güney sınırlarında istikrarsızlık riskini artırırken, Irak ve Suriye'deki dengeleri de değiştirebilir. Ankara, bir yandan enerji maliyetlerini yönetmek, diğer yandan diplomatik angajmanı sürdürmek zorunda kalabilir.
