ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), 12 Nisan 2025 Cuma günü İran'a ait füze, insansız hava aracı (drone) ve radar tesislerine yönelik geniş çaplı bir hava saldırısı düzenlediğini açıkladı. Saldırı, İran'ın bölgedeki askeri varlığını hedef alırken, ABD yönetimi operasyonun 'meşru müdafaa hakkı' kapsamında gerçekleştirildiğini belirtti. CENTCOM'dan yapılan yazılı açıklamada, vurulan tesislerin ABD güçlerine ve koalisyon ortaklarına yönelik tehdit oluşturduğu gerekçesiyle imha edildiği kaydedildi. Saldırının ilk değerlendirmelere göre başarılı olduğu ve hedeflerin büyük ölçüde imha edildiği bildirildi. Bölgedeki gerilimi tırmandıran bu hamle, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.
Operasyonun arka planı ve hedefleri
ABD'nin İran hedeflerine yönelik bu saldırısı, son haftalarda Basra Körfezi'nde ABD savaş gemilerine yönelik tacizlerin artması sonrasında geldi. CENTCOM yetkilileri, İran'ın Yemen'deki Husilere ve Lübnan'daki Hizbullah'a sağladığı drone ve füze teknolojisinin bölgedeki ABD üslerini tehdit ettiğini uzun süredir dile getiriyordu. Operasyonda özellikle balistik füze rampaları, seyir füzeleri ve uzun menzilli insansız hava araçlarının konuşlandığı tesisler hedef alındı. Uydu görüntüleri ve istihbarat raporları, bu tesislerin İran Devrim Muhafızları Ordusu'na ait olduğunu gösteriyor. Pentagon, saldırıda kullanılan mühimmat türlerine ilişkin detay paylaşmazken, bölgedeki B-52 stratejik bombardıman uçakları ve Tomahawk seyir füzeleri taşıyan savaş gemilerinin harekete geçirildiği öğrenildi.
İran devlet medyası ise saldırıyı kınayarak, hedeflerin sadece 'askeri tesisler' olduğunu doğruladı ancak can kaybına ilişkin bilgi vermedi. Tahran yönetimi, ABD'nin bu hamlesini 'uluslararası hukukun ihlali' olarak nitelendirirken, misilleme hakkını saklı tuttuğunu duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, 'Bu saldırı, bölgedeki güç dengesini değiştirmeye yönelik provokatif bir eylemdir ve uygun zamanda cevap verilecektir' ifadeleri kullanıldı. Bölge ülkeleri ise endişelerini dile getirerek tansiyonun düşürülmesi çağrısı yaptı.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin İran topraklarına yönelik bu doğrudan askeri müdahalesi, 2020 yılında Kasım Süleymani'nin öldürülmesinden bu yana en büyük çaplı operasyon olma özelliği taşıyor. Uzmanlar, bu saldırının İran'ın nükleer programına yönelik baskıyı artırmak ve bölgedeki vekil güçlerin ABD üslerine yönelik saldırılarını caydırmak amacı taşıdığını belirtiyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, ABD'nin İran'a karşı sert tutumunu desteklerken, Irak ve Katar gibi aktörler ise gerilimin daha da artmaması için arabuluculuk çabalarını hızlandırdı. Rusya ve Çin ise saldırıyı kınayarak, ABD'yi bölgede istikrarsızlık yaratmakla suçladı. Bu gelişme aynı zamanda, İran'ın nükleer müzakerelere dönme ihtimalini de zora sokarken, petrol fiyatlarında kısa süreli bir yükselişe yol açtı. Brent petrolün varil fiyatı, saldırı haberinin ardından 85 dolar seviyesine çıktı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin İran topraklarına yönelik bu saldırısı, Türkiye'nin doğrudan komşusu olduğu İran ile ilişkilerinde hassas bir döneme denk gelmektedir. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılamakta ve iki ülke arasında güvenlik alanında da işbirliği bulunmaktadır. Bu saldırı, bölgesel gerilimi tırmandırarak Türkiye'nin güney ve doğu sınırlarında istikrarsızlık riskini artırabilir. Ayrıca, Irak'taki Türk askeri varlığı ve Suriye'deki PKK/YPG ile mücadele gibi konularda İran'ın tutumu kritik önem taşımaktadır. Ankara'nın hem ABD hem de İran ile dengeli bir diplomatik hat izlemesi, olası bir kriz durumunda Türkiye'nin çıkarlarını korumak için hayati olacaktır. Türkiye, bu tür gelişmelerde genellikle itidal çağrısı yapmakta ve diyalog yoluyla çözüm arayışını desteklemektedir.
