ABD ile İran arasında Basra Körfezi'nde devam eden hava saldırıları, küresel petrol fiyatlarında yeni bir sıçramaya yol açarken, piyasalarda Hürmüz Boğazı'nın yeniden fiilen kapanabileceği endişesi hakim oldu. Pazar günü Brent petrolün varil fiyatı yüzde 2'nin üzerinde artarak 85 dolar sınırına yaklaştı. ABD borsa endeks vadeli işlemleri ise sınırlı da olsa yükseliş kaydetti.
Hürmüz Boğazı yeniden gündemde
Son gelişmeler, ABD Merkez Komutanlığı'nın (CENTCOM) İran'a ait insansız hava araçlarını düşürdüğünü açıklamasının ardından, İran Devrim Muhafızları'nın da ABD donanmasına ait bir gemiyi hedef aldığı iddialarıyla tırmandı. İki ülke arasında hafta sonu boyunca karşılıklı saldırılar yaşandı. İran'ın daha önce Hürmüz Boğazı'nda tanker geçişini engelleme tehdidi yeniden hatırlanırken, küresel petrol arzının yüzde 20'sinden fazlasının geçtiği bu stratejik su yolunun güvenliği ciddi risk altında.
Uzmanlar, boğazın kapanması durumunda petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkabileceğini belirtiyor. Deniz sigortası primleri Körfez bölgesinde üç katına çıktı ve birçok tanker şirketi bölgedeki seferlerini geçici olarak durdurdu.
Küresel piyasalar risk fiyatlamasına geçti
ABD'de S&P 500 ve Dow Jones vadeli işlemleri yüzde 0,3 civarında yükselirken, Asya borsaları karışık bir seyir izledi. Analistler, piyasaların jeopolitik riskleri fiyatlamaya başladığını, ancak tam bir panik havasının oluşmadığını vurguluyor. Altın fiyatları ons başına 2 bin 50 dolar seviyesinin üzerinde işlem görürken, ABD 10 yıllık tahvil getirileri yüzde 4,10'a geriledi. Öte yandan, enerji hisseleri petrol fiyatlarındaki artıştan olumlu etkilenirken, havayolu ve lojistik şirketlerinin hisseleri baskı altında kaldı. Küresel tedarik zincirlerinin, özellikle de Asya-Avrupa deniz ticaret rotasının yeniden bozulabileceği endişesi yatırımcıları tedirgin ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nın yeniden risk altına girmesi, Türkiye gibi petrol ithalatçısı ülkeler için ciddi bir ekonomik tehdit oluşturmaktadır. Türkiye, ham petrol ihtiyacının önemli bir kısmını Irak ve İran üzerinden karşılamakla birlikte, spot piyasalardan yapılan alımlar da boğaz geçişine bağımlıdır. Petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artışın Türkiye'nin cari açığını yaklaşık 8-10 milyar dolar artırdığı tahmin edilmektedir. Ayrıca, ABD-İran gerginliğinin doğrudan Türkiye'nin sınır komşusu olan Irak ve Suriye'ye sıçraması, Ankara'nın güvenlik ve terörle mücadele hesaplarını da olumsuz etkileyebilir. Türk dış politikası, bir yandan enerji güvenliğini sağlarken diğer yandan bölgesel istikrarın korunması için diplomatik kanalları zorlamak durumundadır.
