ABD ile İran arasında bugün yapılması planlanan barış görüşmeleri, İsrail'in Lübnan'a yönelik yenilenen hava saldırıları nedeniyle son anda iptal edildi. Görüşmelerin iki ülke arasındaki nükleer anlaşmazlığı çözmek ve bölgesel gerilimi azaltmak amacıyla gerçekleştirilmesi bekleniyordu. Ancak ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in anlaşmaya yönelik İsrailli eleştirmenleri sert sözlerle hedef almasına rağmen, Vance planlandığı gibi Avrupa'ya gitmedi. Gelişme, Orta Doğu'da artan tansiyonun bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, müzakerelerin iptali, İsrail'in Lübnan'da Hizbullah hedeflerine yönelik son 24 saat içinde düzenlediği yoğun hava saldırıları sonrasında geldi. Saldırılarda en az 12 sivilin hayatını kaybettiği, 50'den fazla kişinin yaralandığı bildiriliyor. İsrail, saldırıların Hizbullah'ın roket atışlarına misilleme olduğunu savunurken, Lübnan hükümeti uluslararası topluma acil müdahale çağrısı yaptı.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, geçtiğimiz hafta yaptığı bir konuşmada, İran ile yapılması planlanan anlaşmayı "bölgesel istikrar için kritik" olarak nitelendirmişti. Vance'in İsrailli eleştirmenlere yanıtı, "Bu anlaşma sadece ABD'nin değil, tüm bölgenin güvenliği için hayati" şeklinde oldu. Ancak Vance'in Avrupa ziyaretini iptal etmesi, anlaşmanın akıbeti konusunda soru işaretleri yarattı.
İran tarafından henüz resmi bir açıklama gelmezken, Tahran'daki kaynaklar müzakerelerin iptalinden duydukları hayal kırıklığını dile getirdi. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, "ABD'nin taahhütlerine güvenmek zorlaşıyor" ifadelerini kullandı. Uzmanlar, bu gelişmenin İran'ın nükleer programını hızlandırmasına yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran görüşmelerinin iptali, Orta Doğu'da yeniden şekillenen ittifaklar ve artan gerilim bağlamında değerlendirilmeli. Son haftalarda İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırıları, Hizbullah'ın İsrail kuzeyine roket atışları ve İran'ın nükleer faaliyetleri bölgeyi adeta bir çatışma sarmalına sürüklüyor. ABD'nin arabuluculuk çabaları, hem İsrail hem de İran tarafından sorgulanırken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörler de gelişmeleri endişeyle izliyor.
Analistlere göre, müzakerelerin iptali yalnızca ikili ilişkileri değil, aynı zamanda küresel enerji piyasalarını da etkileyebilir. İran'ın petrol ihracatına yönelik yaptırımların hafifletilmesi beklentisi, son haftalarda petrol fiyatlarını 80 doların altına çekmişti. Ancak gerilimin tırmanmasıyla birlikte Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3 artışla 83 dolara yükseldi. Piyasalar, özellikle İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini yenilemesinden endişe duyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran görüşmelerinin iptal edilmesiyle bölgesel bir krizin eşiğine gelmişken, bu durum Ankara'yı doğrudan etkiliyor. Türkiye, İran'la enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında yakın ilişki içinde; ayrıca Lübnan'daki istikrarsızlık, Suriye üzerinden Türkiye'ye sığınmacı akışını artırabilir. Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın'ın arabuluculuk çağrıları, Türkiye'nin bölgede dengeleyici bir rol oynama arzusunu yansıtıyor. Ancak ABD ve İsrail'in tutumu, Ankara'nın diplomatik girişimlerinin önünü tıkayabilir. Bu gelişme, aynı zamanda Türkiye'nin enerji çeşitlendirme politikalarının önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
