Pakistan Dışişleri Bakanlığı, Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında kapsamlı bir barış anlaşmasına varıldığını ve anlaşmanın Cuma günü imzalanacağını açıkladı. Açıklamada, anlaşmanın bölgesel istikrarı sağlamayı ve iki ülke arasındaki on yıllardır süren gerginliği sona erdirmeyi hedeflediği belirtildi. Pakistan Başbakanı, anlaşma müzakerelerine ev sahipliği yaptıklarını ve sürecin başarıyla tamamlandığını duyurdu.
Gelişmenin arka planı
Eski ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı bir paylaşımda anlaşmayı doğruladı. Trump, Hürmüz Boğazı'nın 'ücretsiz' olarak açık kalacağını ve ABD donanma ablukasının kaldırılacağını ifade etti. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olması nedeniyle küresel enerji güvenliği açısından kritik öneme sahip. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları ve askeri tehditleri yıllardır bölgede tansiyonu yüksek tutuyordu. Trump yönetimi döneminde 2018'de nükleer anlaşmadan çekilme kararı, iki ülke arasındaki ilişkileri daha da kötüleştirmişti.
Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerin birkaç ay sürdüğü kaydediliyor. Anlaşmanın bir parçası olarak İran'ın nükleer programına belirli kısıtlamalar getirilmesi ve buna karşılık yaptırımların kademeli olarak kaldırılması bekleniyor. ABD ise bölgedeki askeri varlığını azaltma taahhüdünde bulundu. Her iki taraf da anlaşmanın adil ve kapsayıcı olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma, sadece ABD-İran ilişkilerini değil, aynı zamanda Ortadoğu'nun genel jeopolitik dengelerini de etkileyecek. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefiki Körfez ülkeleri, İran'ın bölgesel nüfuzundan endişe duyuyor. Anlaşmanın, Yemen'deki savaş, Irak'taki milis grupları ve Lübnan'daki Hizbullah gibi İran destekli aktörler üzerinde de yansımaları olabilir. Küresel enerji piyasaları ise anlaşma haberine olumlu tepki verdi; petrol fiyatları düşüşe geçti. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenliğin artmasının enerji maliyetlerini düşüreceğini öngörüyor.
Anlaşmanın uzun vadede İsrail'i nasıl etkileyeceği ise merak konusu. İsrail, İran'ın nükleer programını tehdit olarak görmeye devam ediyor. Ancak ABD Başkanı, anlaşmanın İran'ın nükleer silah elde etmesini engelleyecek mekanizmalar içerdiğini belirtti. Avrupa Birliği de anlaşmayı memnuniyetle karşıladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu anlaşma, Türkiye için enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından kritik önem taşıyor. İran’la komşu olan Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını bu ülkeden karşılıyor. Yaptırımların hafiflemesi Türkiye’nin İran ile ticaretini artırabilir. Ayrıca, Hürmüz Boğazı’nın güvence altına alınması, Türkiye’nin Körfez ülkeleriyle enerji ticaretini dolaylı olarak olumlu etkileyebilir. Ankara, bölgesel çatışmaların azalmasını ve Türkiye’nin İran sınırındaki güvenlik risklerinin düşmesini de memnuniyetle karşılayacaktır. Ancak İran’ın bölgesel nüfuzunun artması, Türkiye’nin Suriye ve Irak politikaları açısından yeni değerlendirmeler gerektirebilir.
