ABD ve İran, olası bir barış anlaşmasının zamanlaması konusunda çelişkili mesajlar veriyor. İranlı yetkililer, Başkan Donald Trump'ın ateşkesin pazar günü kesinleşeceği yönündeki açıklamasını yalanladı. İran devlet ajansı Fars, Tahran'ın henüz resmi bir pozisyon belirlemediğini duyurdu. Bu gelişme, iki ülke arasında haftalardır süren dolaylı müzakerelerin henüz bir sonuca ulaşmadığını gösteriyor. Uzmanlar, anlaşmanın özellikle nükleer program ve bölgesel etki konularında taraflar arasındaki derin ayrışmalar nedeniyle karmaşık olduğunu vurguluyor.
Gelişmenin arka planı
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz günlerde yaptığı bir açıklamada, İran ile bir ateşkes anlaşmasının pazar günü resmen imzalanacağını duyurmuştu. Ancak İranlı yetkililer bu iddiayı hemen reddetti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Said Hatibzade, yaptığı açıklamada, "Henüz herhangi bir anlaşma imzalanmamıştır ve müzakereler devam etmektedir" ifadelerini kullandı. Fars Haber Ajansı ise, Tahran'ın henüz nihai kararını vermediğini ve sürecin devam ettiğini bildirdi. Bu açıklamalar, Washington ile Tahran arasındaki güven bunalımının ne kadar derin olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Müzakerelerin odak noktasında, İran'ın nükleer programına ilişkin kısıtlamalar ve ABD'nin İran'a uyguladığı yaptırımların hafifletilmesi yer alıyor. Trump yönetimi, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmasını ve bölgedeki vekil güçlerine verdiği desteği kesmesini talep ediyor. Buna karşılık Tahran, öncelikle tüm yaptırımların kaldırılmasını ve nükleer anlaşmanın (JCPOA) eski haline döndürülmesini istiyor. İki taraf arasındaki bu temel farklılıklar, müzakerelerin uzamasına ve anlaşma ihtimalinin zayıflamasına neden oluyor.
Uzmanlar, Trump'ın erken zafer ilan etme eğiliminin, aslında İran üzerinde baskı kurma amacı taşıdığını belirtiyor. Ancak Tahran yönetimi, kendi kamuoyuna karşı pozisyonunu korumak için müzakerelerde aceleci davranmaktan kaçınıyor. İran'ın dini lideri Ayetullah Hamaney, daha önce yaptığı konuşmalarda ABD'ye güvenmemek gerektiğini vurgulamış ve müzakerelerde "akıllıca bir direniş" sergilenmesi talimatını vermişti. Bu tutum, İran müzakere ekibinin elini kısıtlarken, ABD'nin de taleplerini yumuşatmasını zorlaştırıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Olası bir ABD-İran anlaşması, sadece ikili ilişkileri değil, tüm Ortadoğu dengelerini etkileyecek potansiyele sahip. Anlaşma sağlanması halinde, İran'ın petrol ihracatındaki artış küresel enerji piyasalarını etkileyebilir. Ayrıca Yemen, Suriye ve Irak gibi ülkelerdeki çatışmaların sonlanmasına da katkıda bulunabilir. Ancak Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörler, İran'ın nükleer programına ilişkin endişelerini koruyor ve anlaşmanın kendi güvenliklerini tehlikeye atabileceğini düşünüyor. İsrail ise, İran'ın nükleer kapasitesine yönelik herhangi bir kısıtlamayı yetersiz bularak anlaşmaya şiddetle karşı çıkıyor.
Trump yönetiminin seçim öncesi bir dış politika zaferi arayışında olduğu yorumları yapılıyor. Ancak İran'ın bu oyuna gelmemesi, sürecin daha da uzayabileceğini gösteriyor. ABD'nin İran konusunda bölünmüş bir Kongre ile karşı karşıya olması da müzakereleri karmaşıklaştırıyor. Demokratlar, Trump'ın İran politikasını sert bir şekilde eleştirirken, Cumhuriyetçilerin bir kısmı ise Tahran'a karşı daha agresif bir tutum alınmasını savunuyor. Bu iç siyasi çekişmeler, ABD'nin müzakere pozisyonunu zayıflatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki olası bir anlaşma, Türkiye için kritik öneme sahiptir. Türkiye, İran ile derin enerji bağlarına sahiptir; anlaşma sonrası yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ve petrol ithalatını kolaylaştırabilir. Ayrıca bölgesel istikrar, Türkiye'nin güvenliği için hayatidir. Ancak Türkiye, İran'ın nükleer programına ve bölgesel faaliyetlerine temkinli yaklaşmaktadır. Ankara, anlaşma sürecinde kendi çıkarlarını korumak için aktif diplomasi yürütmeli ve olası yaptırım rejimi değişikliklerine karşı hazırlıklı olmalıdır. Özellikle Kuzey Irak ve Suriye'deki gelişmeler, Türkiye'nin İran politikasını doğrudan etkilemektedir.
