ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile varılan anlaşmanın birçok ayrıntısının henüz netleşmediğini belirtti. Vance'in açıklaması, Senato'daki Cumhuriyetçi üyelerin anlaşmaya yönelik şüphelerinin artması üzerine geldi. Cumhuriyetçi senatörler, anlaşmanın İran'a sağlayacağı fonların kapsamı ve bu fonların olası kullanım alanları hakkında yanıtlanmamış birçok soru olduğunu ifade ediyor. Anlaşma, ABD ile İran arasında nükleer program ve bölgesel gerilimlerin azaltılmasına yönelik bir mutabakatı içeriyor ancak şu ana kadar resmi bir metin paylaşılmış değil.
Anlaşmanın arka planı ve içeriği
İran ile ABD arasında, Umman'ın arabuluculuğuyla yürütülen dolaylı müzakereler haftalardır devam ediyor. Taraflar, İran'ın nükleer programının kapsamı, uranyum zenginleştirme oranı ve uluslararası denetimlerin yeniden başlatılması konularında bir çerçeve üzerinde prensipte anlaşmış görünüyor. Ancak Vance'in açıklamasına göre, özellikle yaptırımların kaldırılması ve İran'a aktarılacak mali kaynakların miktarı gibi kritik başlıklarda henüz bir mutabakat sağlanmış değil.
Cumhuriyetçi senatörler, anlaşmanın İran'ın bölgesel faaliyetlerini kısıtlayıcı hükümler içermemesinden endişe duyuyor. Özellikle Senato Dış İlişkiler Komitesi'nin bazı üyeleri, İran'ın elde edeceği fonların terör örgütlerine ve vekil güçlerine aktarılabileceğini öne sürüyor. Beyaz Saray ise anlaşmanın İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemeyi hedeflediğini ve fondaki paranın sıkı denetim altında olacağını savunuyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Anlaşmanın hayata geçmesi, Orta Doğu'da önemli bir dengenin değişmesi anlamına gelebilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi körfez ülkeleri, İran'ın nükleer programından duydukları kaygıyla anlaşmayı temkinli karşılıyor. İsrail ise anlaşmaya açıkça karşı çıkarak, İran'ın nükleer tesislerine yönelik askeri seçenekleri masada tutuyor. Avrupa Birliği ise anlaşmayı diplomasi adına bir başarı olarak görüyor ancak İran'ın insan hakları ihlalleri konusunda da hassasiyetini koruyor.
Anlaşmanın ABD iç siyasetindeki etkisi de büyük. 2024 başkanlık seçimleri öncesinde Biden yönetimi, İran ile anlaşmayı dış politika başarısı olarak sunmak isterken, Cumhuriyetçiler bunu bir zafiyet olarak nitelendiriyor. Vance'in son açıklaması, anlaşmanın Kongre'den onay almasının kolay olmayacağını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasında olası bir anlaşma, Türkiye'yi doğrudan etkileyecek bir gelişmedir. Anlaşma, İran'a uygulanan yaptırımların hafifletilmesini içerirse, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ve petrol ithalatında yeni fırsatlar doğabilir. Ancak anlaşmanın bölgesel güvenlik boyutu daha kritiktir. İran'ın elde edeceği mali kaynakların Suriye, Irak ve Lübnan'daki vekil güçlerine aktarılması, Türkiye'nin bu ülkelerdeki güvenlik çıkarlarını tehdit edebilir. Ayrıca, anlaşma sürecinin şeffaf olmaması ve ABD ile İran arasındaki güven sorunu, Türkiye'nin kendi dış politikasını şekillendirirken bu gelişmeyi yakından izlemesini gerektiriyor.
