ABD Başkanı Donald Trump, İran ile ön barış anlaşmasına varıldığını duyurdu. The Hill'in Defense & NatSec bülteninde yer alan habere göre, Trump anlaşmanın "bitiş çizgisine" yaklaşıldığını belirtti. Anlaşma, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine ilişkin kapsamlı bir çerçeve sunuyor. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Büyük bir anlaşma yapıyoruz. İran'ın nükleer silah geliştirmesini engelleyecek ve bölgeye barış getirecek" ifadelerini kullandı. Anlaşmanın detayları henüz netleşmezken, ABD ve İranlı yetkililer arasında son haftalarda Umman ve Katar arabuluculuğunda yapılan müzakerelerin olumlu sonuçlandığı bildiriliyor.
Anlaşmanın arka planı ve detayları
Trump yönetimi, 2018 yılında çekildiği Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) ardından İran'a yönelik "maksimum baskı" politikasını sürdürüyordu. Ancak son aylarda İran'ın nükleer programını %60 saflıkta zenginleştirmeye başlaması ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla artan saldırıları, Washington'u müzakere masasına itti. Anlaşmanın, İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini %3.67'ye düşürmesini, IAEA denetimlerine tam uyum sağlamasını ve bölgedeki milis gruplara desteğini sınırlamasını öngördüğü belirtiliyor. Buna karşılık, İran'a yönelik yaptırımların kademeli olarak kaldırılması ve 15 milyar dolarlık bir yardım paketi öngörülüyor. Anlaşma, ABD Kongresi'nin onayına sunulacak ve 60 günlük bir inceleme sürecinden geçecek.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma, Ortadoğu'da İsrail ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bölgesel aktörler tarafından endişeyle karşılandı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, anlaşmanın İran'ın nükleer tesislerinin sökülmesini içermediğini belirterek, "Tehlikeli bir anlaşma" dedi. Suudi Arabistan ise yaptırımların kalkmasının İran'ın bölgesel nüfuzunu artırabileceği uyarısında bulundu. ABD'nin Avrupalı müttefikleri, anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, uygulamanın şeffaf olması gerektiğini vurguladı. Rusya ve Çin, anlaşmayı diplomatik bir başarı olarak nitelendirirken, İran'ın enerji ihracatının artmasıyla küresel petrol piyasalarında dengelerin değişebileceği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile 500 km'nin üzerinde kara sınırına sahip olması ve bölgesel enerji koridorlarındaki konumu nedeniyle anlaşmadan doğrudan etkilenecek. Anlaşma, Türkiye'nin İran'a yönelik yaptırımları delme suçlamalarıyla karşı karşıya kaldığı bir dönemde geldi. Yaptırımların kalkması, Türkiye-İran ticaretini canlandırabilir ve doğalgaz alanında işbirliğini artırabilir. Ancak İran'ın bölgesel nüfuzunun artması, özellikle Suriye ve Irak'ta Türkiye'nin güvenlik çıkarlarıyla çelişebilir. Ayrıca ABD ile ilişkilerde, anlaşma sonrası Trump yönetiminin Türkiye'ye yönelik S-400 cezalarını hafifletmesi gündeme gelebilir. Ankara, anlaşmanın uygulanmasını yakından takip ederken, bölgesel dengelerin kendi lehine sonuçlanması için diplomatik girişimlerini sürdürecektir.
