ABD Başkanı Donald Trump, Fransa'nın Biarritz kentinde düzenlenen Yediler Grubu (G7) Zirvesi'ne katılmak üzere bugün Avrupa'ya hareket ederken, dünya kamuoyu Pazar günü açıklanan ABD-İran ön anlaşmasının ayrıntılarını tartışıyor. Anlaşma, Cenevre'de imzalanmasının ardından Cuma günü itibarıyla stratejik Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılmasını öngörüyor. Ancak anlaşma, İran'ın nükleer kapasitesi gibi daha karmaşık ve tartışmalı konuları ileri bir tarihe erteliyor.
Anlaşmanın ayrıntıları: Hürmüz Boğazı'nın açılması ve nükleer muamma
Pazar günü erken saatlerde yapılan sürpriz açıklamaya göre, ABD ile İran arasında varılan mutabakat, Hürmüz Boğazı'nda tırmanan gerilimi düşürmeyi hedefliyor. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu dar su yolu, son aylarda İran'ın artan tehditleri ve ABD'nin askeri varlığını artırmasıyla âdeta bir kriz noktası haline gelmişti. Anlaşmanın ilk aşaması, boğazın güvenli geçişine yönelik taahhütleri içeriyor; bu da küresel enerji piyasaları için rahatlatıcı bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Bununla birlikte, anlaşma metninde İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri, balistik füze programı ve bölgedeki vekil güçler üzerindeki etkisi gibi kritik başlıklara yer verilmedi. Bazı uzmanlar, bu konuların ikinci bir aşamada ele alınmasının planlandığını belirtse de, net bir takvim veya taahhüt bulunmaması endişe yaratıyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abbas Musevi, anlaşmayı geçici bir adım olarak nitelendirirken, ABD'li yetkililer ise "nükleer dosyanın hâlâ masada olduğunu" vurguladı.
G7 Zirvesi'nin gündemi ve küresel yansımalar
Trump'ın G7 Zirvesi'ne katılımı, anlaşmanın uluslararası meşruiyet kazanması açısından kritik bir platform sunuyor. Zirvede başlıca gündem maddeleri arasında ticaret savaşları, iklim değişikliği ve dijital vergilendirme yer alıyor; ancak İran anlaşmasının liderler arasında önemli bir tartışma konusu olması bekleniyor. Avrupa Birliği ve Fransa, ABD'nin 2018'de tek taraflı olarak çekildiği 2015 nükleer anlaşmasına (Kapsamlı Ortak Eylem Planı) dönüş çağrısını yinelerken, Trump yönetimi "maksimum baskı" politikasını sürdürüyor.
Anlaşmanın duyurulmasının ardından petrol fiyatlarında %3'e varan bir düşüş yaşanırken, piyasalar Boğaz'ın açılmasını olumlu karşıladı. Ancak nükleer müzakerelerin ertelenmesi, uzun vadede istikrar konusunda soru işaretleri doğuruyor. Uzmanlar, anlaşmanın yalnızca bir ateşkes gibi göründüğünü, asıl sorunların çözülmediğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu ön anlaşma, Türkiye için bir dizi fırsat ve risk barındırıyor. Hürmüz Boğazı'nın açık kalması, Türkiye'nin enerji ithalatında kritik bir rahatlama sağlayabilir; zira Türkiye petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden karşılıyor. Ayrıca bölgesel gerginliğin azalması, Suriye ve Irak'taki krizlerin yönetiminde Türkiye'ye daha fazla manevra alanı tanıyabilir. Bununla birlikte, nükleer meselelerin çözümsüz kalması ve ABD'nin yeni yaptırım dalgaları, Ankara'nın Tahran'la ticari ilişkilerini (özellikle doğalgaz alımlarını) zorlaştırabilir. Türkiye, anlaşma sürecinde arabulucu rolü üstlenerek hem Batı hem de İran nezdinde itibarını artırabilir, ancak bu denge politikası hassasiyet gerektiriyor.
