ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile bir barış anlaşması yaparak Hürmüz Boğazı’nı yeniden uluslararası deniz trafiğine açma girişimi, küresel nakliye devlerinin temkinli yaklaşımı nedeniyle beklenen etkiyi yaratmayabilir. Dünyanın en büyük konteyner nakliye şirketi Maersk ve diğer büyük oyuncular, su yolunun güvenliğine ve anlaşmanın kalıcılığına dair süregelen endişeler nedeniyle kısa vadede normal operasyonlara dönmekten kaçınacak gibi görünüyor. Bu durum, küresel enerji ve tedarik zincirleri için hayati öneme sahip olan boğazın tamamen yeniden açılmasını geciktirebilir.
Anlaşmanın arka planı ve nakliye şirketlerinin çekinceleri
Hürmüz Boğazı, dünya ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapıyor. İran ve ABD arasında varılan potansiyel anlaşma, Trump yönetiminin boğazı yeniden güvenli hale getirme çabasının bir parçası. Ancak anlaşmanın detayları henüz netleşmiş değil; yaptırımların kaldırılması, İran’ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılması ve bölgesel istikrar gibi unsurlar masada. Geçmişteki 2015 İran nükleer anlaşması (JCPOA) sonrasında ticaret akışı yeniden başlamış ancak 2018’de ABD’nin anlaşmadan çekilmesiyle tüm kazanımlar kaybedilmişti. Nakliye şirketleri, bu tarihsel kırılganlık nedeniyle anlaşmanın sürdürülebilirliğinden şüphe duyuyor. Ayrıca, sigorta primlerinin yüksekliği, mürettebat güvenliği endişeleri ve askeri refakatlerin yeterliliği sorun olmaya devam ediyor. Maersk gibi firmalar, operasyonel riskleri minimize etmek için alternatif rotaları tercih ediyor veya faaliyetlerini kademeli olarak artırmayı planlıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı’nın kapatılması veya kısmen işlemesi, küresel petrol fiyatlarında ani dalgalanmalara yol açabiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri, boğaz üzerinden ihracat yapıyor. Anlaşmanın başarısız olması halinde, ABD’nin askeri varlığını artırması ve İran’la doğrudan çatışma riski yükselebilir. Diğer yandan, anlaşmanın hayata geçmesi bile, nakliye şirketlerinin güven duyması zaman alacağından, boğazın eski trafik hacmine kavuşması aylar sürebilir. Bu durum, Asya ve Avrupa arasındaki tedarik zincirlerinde ek gecikmelere ve maliyet artışlarına neden olabilir. Rusya ve Çin gibi aktörler, boğazın kontrolünü dolaylı olarak etkileyebilecek bir anlaşmayı kendi çıkarları açısından değerlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatının büyük bölümünü İran, Suudi Arabistan ve Irak gibi ülkelerden yapıyor. Hürmüz Boğazı’ndaki aksamalar, doğrudan Türkiye’nin petrol ve LNG tedarik maliyetlerini artırabilir; bu da cari açık ve enflasyon üzerinde baskı oluşturabilir. Anlaşmanın başarısızlığı, Türkiye’yi alternatif enerji kaynakları (Rusya, Azerbaycan boru hatları) ve rotalar (Orta Asya, Doğu Akdeniz) arayışına itebilir. Ayrıca, bölgesel istikrarsızlık Türkiye’nin İran sınırındaki güvenlik risklerini artırabilir. Türkiye’nin anlaşmayı desteklemesi beklenirken, nakliye şirketlerinin temkinli duruşu, Türk ticaret filosu ve limanları için kısa vadede fırsatlar yaratabilir.
