Petrol fiyatları, ABD ile İran arasında olası bir nükleer anlaşmanın yaklaştığı yönündeki haberlerin etkisiyle üç ayın en düşük seviyesine geriledi. Brent petrolün varil fiyatı, hafta başında 72 doların altına inerek Ocak 2024’ten bu yana en düşük seviyeyi gördü. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken’ın İran yaptırımlarının hafifletilmesine sıcak baktığı sinyali, piyasalarda arz artışı beklentisini güçlendirdi. Analistler, anlaşma sağlanması halinde İran’ın günlük 1-1,5 milyon varil ek ham petrol ihraç edebileceğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ve İran arasındaki dolaylı müzakereler, Umman’ın arabuluculuğunda üst düzeyde devam ediyor. Blinken, geçen hafta Senato’da yaptığı açıklamada, İran’ın nükleer faaliyetlerini sınırlaması karşılığında yaptırımları kaldırmaya hazır olduklarını ima etti. İran tarafı ise ham petrol ihracatını artırmak için ABD’nin yaptırımları gevşetmesini talep ediyor. Tahran yönetimi, şu anda yaptırımlar nedeniyle günlük yaklaşık 500 bin varil ham petrol ihraç edebiliyor; oysa potansiyel ihracat kapasitesi 2,5 milyon varil civarında.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve müttefiklerinin (OPEC+) haziran ayında toplanarak üretim politikasını gözden geçirmesi bekleniyor. Kartel, şu an için günlük 2 milyon varillik gönüllü ek kesintiyi sürdürüyor. Ancak İran’ın piyasaya dönmesi, OPEC+’nın kota dengesini bozabilir ve Suudi Arabistan ile Rusya arasında gerilime yol açabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma ihtimali sadece petrol fiyatlarını değil, aynı zamanda Orta Doğu’daki jeopolitik dengeleri de etkiliyor. İran’ın ekonomik olarak rahatlaması, Yemen’deki Husiler ve Lübnan’daki Hizbullah gibi vekil güçlere sağladığı finansmanı artırabilir. Öte yandan İsrail, İran’ın nükleer programa devam etmesi halinde askeri seçenekleri masada tutuyor.
Küresel ölçekte, düşük petrol fiyatları enflasyonu baskılamaya yardımcı olurken, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimlerini hızlandırmasına zemin hazırlayabilir. Avrupa ve Asya’daki ithalatçı ülkeler için ise enerji maliyetlerinde rahatlama anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, petrol ve doğal gaz ithalatında büyük ölçüde dışa bağımlı bir ülke. Petrol fiyatlarındaki düşüş, Türkiye’nin cari açığını doğrudan olumlu etkileyecek. Ayrıca enerji maliyetlerinin gerilemesi, iç piyasada akaryakıt fiyatlarına yansıyabilir ve enflasyonla mücadeleye katkı sağlayabilir. İran ile ABD arasında sağlanacak bir anlaşma, Türkiye’nin İran’dan doğal gaz ve petrol alımını kolaylaştırabilir; ancak ABD yaptırımlarının tamamen kalkmaması durumunda Ankara’nın finansal işlemlerde risk almaya devam etmesi gerekecek. Bölgesel olarak ise İran’ın ekonomik rahatlaması, Suriye ve Irak’taki nüfuz mücadelesinde Türkiye için yeni dengeler yaratabilir.
