ABD ile İran arasında yürütülen nükleer müzakerelerde, Tahran'ın yurtdışında dondurulmuş yaklaşık 300 milyar dolarlık yatırım fonunun serbest bırakılması gündemde. Trump yönetimi, bu fonun İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri karşılığında bir ödeme olmadığı konusunda ısrarcı. Ancak anlaşma metninde fonun hangi koşullarda çözüleceği henüz netleşmiş değil.
Anlaşmanın perde arkası
İran'ın nükleer programına yönelik uluslararası yaptırımlar kapsamında dondurulan bu fon, esas olarak petrol ve gaz gelirlerinden oluşuyor. Tahran, bu kaynağın ekonomik krizden çıkış için kritik olduğunu savunuyor. ABD tarafı ise fonun terör örgütlerine gitmesini engellemek için sıkı denetim şartı koşuyor.
Müzakerelerin odağındaki ikinci konu, İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesinin sınırlandırılması. Batılı istihbarat kaynakları, İran'ın %60 seviyesine ulaşan zenginleştirme oranının silah yapımına çok yaklaştığını belirtiyor. Trump yönetimi, bu nedenle fonun tamamen insani yardım ve altyapı yatırımlarına yönlendirilmesini talep ediyor.
Anlaşma sağlanması halinde, İran'ın ham petrol ihracatını artırması ve küresel enerji piyasalarında yeni bir denge oluşması bekleniyor. Uzmanlar, özellikle Çin ve Hindistan'ın İran petrolüne olan talebinin fiyatları aşağı çekebileceğini öngörüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın ekonomik olarak rahatlaması, Ortadoğu'da yeni bir güç dengesi anlamına geliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ın fonu askeri programlarına aktarmasından endişe ediyor. İsrail ise anlaşmayı varoluşsal bir tehdit olarak nitelendiriyor. Avrupa Birliği, İran'la ticari ilişkilerin yeniden canlanmasını desteklerken, ABD Kongresi'nde anlaşmaya karşı güçlü bir muhalefet bulunuyor.
Öte yandan, Rusya ve Çin, İran'ın uluslararası sisteme entegrasyonunu kendi jeopolitik çıkarları doğrultusunda kullanmak istiyor. Moskova, İran'ın Suriye ve Yemen'deki vekil güçlerine verdiği desteğin azalmaması için Tahran'ı fonun bir kısmını askeri harcamalara ayırmaya teşvik ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu anlaşma Türkiye için enerji arz güvenliği ve komşu ülke istikrarı açısından kritik. İran'ın ekonomik olarak rahatlaması, doğalgaz ve petrol ticaretinde Ankara'ya yeni fırsatlar sunabilir. Ancak fonun İran'ın bölgesel askeri faaliyetlerine kayması, Türkiye'nin güney sınırındaki istikrarsızlığı artırabilir. Ayrıca, ABD ile İran arasında varılacak bir mutabakat, Türkiye'nin kendi enerji koridorları ve nükleer santral projeleri üzerinde dolaylı etkiler yaratabilir. Ankara'nın, fonun kullanımını izlemek ve kendi çıkarlarını korumak için diplomatik girişimlerini yoğunlaştırması bekleniyor.
