ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonları ikinci gününe girerken, küresel piyasalar temkinli bir seyir izliyor. New York’ta saat 07.43 itibarıyla S&P 500 endeks vadeli işlemleri yüzde 0,2 oranında yükseliş kaydetti. Ancak bu sınırlı artış, yatırımcıların Ortadoğu’daki artan gerilimi fiyatlamaya başladığının sinyali olarak yorumlanıyor. ABD ordusu, İran’a yönelik saldırılarını sürdürürken, Tahran yönetimi de Basra Körfezi’ndeki Amerikan müttefiklerine misilleme yaptı. Çatışmaların bölgesel bir savaşa dönüşme riski, enerji fiyatları başta olmak üzere birçok emtia ve hisse senedi piyasasında dalgalanmalara yol açıyor.
Artan gerilim ve piyasalara yansımaları
ABD’nin İran’a yönelik askeri harekatı, Tahran’ın son dönemde gerçekleştirdiği provokasyonlara karşılık olarak başlatıldı. Pentagon, operasyonların İran’ın askeri altyapısını hedef aldığını açıklasa da, sivil kayıplara ilişkin haberler uluslararası toplumda endişe yaratıyor. İkinci gün saldırıları, özellikle İran’ın nükleer tesislerine yakın bölgelerde yoğunlaştı. Buna karşılık Tahran, Amerikan müttefiki Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne ait enerji tesislerine insansız hava araçlarıyla saldırılar düzenledi. Çatışmaların Hürmüz Boğazı’nı tehdit etmesi, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu stratejik geçidin güvenliğini sorgulatıyor.
Piyasalar, jeopolitik risklere karşı hassas bir görünüm sergiliyor. S&P 500’deki hafif yükselişe rağmen, savunma ve enerji sektörleri dışında genel bir satış baskısı gözleniyor. Brent petrol fiyatları yüzde 3’ün üzerinde artarak 85 dolar seviyesine yaklaştı. Altın ve Japon yeni gibi güvenli liman varlıklarında yükseliş devam ediyor. ABD Hazine tahvillerine talep artarken, 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,25’e geriledi. Yatırımcılar, Federal Rezerv’in olası bir kriz durumunda faiz indirimine gidebileceği beklentisiyle hareket ediyor. Ancak enflasyon endişeleri, enerji fiyatlarındaki artışla yeniden alevlenmiş durumda.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran çatışması, sadece iki ülke arasında kalmayıp tüm Ortadoğu’yu etkileyen bir krize dönüşme potansiyeli taşıyor. İran’ın Yemen’deki Husilere, Lübnan’daki Hizbullah’a ve Suriye’deki milislere verdiği destek, bu grupların da ABD ve müttefiklerine yönelik saldırıları artırmasına neden olabilir. İsrail, Suudi Arabistan ve BAE, olası füze ve İHA saldırılarına karşı hava savunma sistemlerini devreye aldı. NATO, ABD’ye destek sinyali verirken, Avrupa ülkeleri krizi diplomatik yollarla çözmek için acil bir zirve çağrısı yaptı. Rusya ve Çin ise ABD’yi “orantısız güç kullanımı” nedeniyle eleştirirken, gerilimin daha da tırmanmaması için taraflara itidal çağrısında bulundu.
Küresel ekonomi açısından en büyük risk, petrol fiyatlarının kalıcı olarak yükselmesi ve bunun enflasyonu yeniden körüklemesi. Enerji maliyetlerindeki artış, başta Avrupa ve Asya olmak üzere birçok ülkede üretim maliyetlerini artırarak ekonomik büyümeyi yavaşlatabilir. Ayrıca, çatışmaların uzaması durumunda tedarik zincirlerinde aksamalar yaşanabilir. Deniz ticaret yollarının güvenliği, özellikle Hürmüz Boğazı ve Bab el-Mendeb geçişi, bölgedeki tüm ülkeler için hayati önem taşıyor. Bu nedenle, uluslararası toplumun acil bir ateşkes için diplomatik girişimlerini yoğunlaştırması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerginliği, Türkiye’nin güney sınırlarına yakın bir bölgede yaşandığı için doğrudan güvenlik riski oluşturuyor. Türkiye, İran’la sınır komşusu olması ve enerji ihtiyacının önemli bir kısmını komşu ülkelerden karşılaması nedeniyle bu krizden en çok etkilenecek ülkelerden biri. Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artış, Türkiye’nin cari açığını büyütebilir ve enflasyonist baskıları artırabilir. Ayrıca, Türkiye’nin Irak ve Suriye’deki askeri varlığı, bu ülkelerdeki İran destekli gruplarla olası bir çatışma riskini beraberinde getiriyor. Ankara, taraflarla diyaloğunu sürdürürken, NATO içinde ABD’nin yanında yer alması bekleniyor. Ancak Türkiye’nin Rusya ve İran’la dostane ilişkileri, denge politikası izlemesini gerektiriyor. Bu kriz, Türkiye’nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından kırılgan konumunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
