ABD'de eczane fayda yöneticileri (Pharmacy Benefit Manager - PBM) sektörünün en büyük lobi kuruluşu, geçtiğimiz kış Kongre'den geçen kapsamlı reform paketinin ardından savunma pozisyonundan çıkarak ilaç endüstrisine karşı doğrudan bir saldırı başlattı. PBM'leri temsil eden Pharmaceutical Care Management Association (PCMA), Kongre üyelerine yönelik yeni bir bilgilendirme kampanyası başlattığını ve ilaç şirketlerinin fiyatlandırma politikalarını hedef alan bir dizi araştırma ve analizi yayımlamaya hazırlandığını duyurdu.
Reform Sonrası Savaş Alanı Değişti
Aralık 2024'te kabul edilen yasa, PBM'lerin ilaç fiyatlandırmasındaki şeffaflığını artırmayı ve hasta maliyetlerini düşürmeyi amaçlıyor. Yasa, PBM'lerin ilaç üreticilerinden aldığı geri ödemeleri (rebate) açıklamasını zorunlu kılıyor ve bazı uygulamaları kısıtlıyor. Reformun yürürlüğe girmesiyle birlikte PBM sektörü, kamuoyunda ve Kongre'de artan eleştirilerle karşı karşıya kaldı. Ancak PCMA, yeni stratejisiyle suçlamaları tersine çevirmeyi hedefliyor. Örgüt, ilaç fiyatlarındaki yüksek artışın asıl sorumlusunun, patent korumalarını kötüye kullanan ve jenerik ilaçların piyasaya girişini engelleyen büyük ilaç şirketleri olduğunu savunuyor. PCMA'nın yayımladığı son rapora göre, en çok satan 20 ilacın ortalama fiyatı son on yılda enflasyonun üç katı oranında arttı ve bu artışın büyük kısmı, ilaç şirketlerinin pazarlama ve yönetici maaşlarına gidiyor.
Öte yandan, ilaç endüstrisinin temsilcisi PhRMA (Pharmaceutical Research and Manufacturers of America), PBM'lerin bu saldırısını "dikkat dağıtma" olarak nitelendirdi. PhRMA sözcüsü, "PBM'ler yıllardır hastalar ve eczaneler arasında aracılık yaparak milyarlarca dolar kar ediyor. Şimdi reformdan kaçmak için parmağını başkalarına doğrultuyorlar" ifadelerini kullandı. İlaç şirketleri, PBM'lerin ilaç fiyatlarına yaptığı indirimleri hastalara yansıtmadığını ve kendi kârlarını artırdığını iddia ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İlaç Fiyatlandırmasında Dönüm Noktası
ABD'deki bu mücadele, sadece iç politika açısından değil, küresel ilaç piyasası için de belirleyici olabilir. ABD, dünyanın en büyük ilaç pazarı olarak fiyatlandırma modellerini şekillendiriyor. PBM reformunun ardından başlayan lobi savaşı, diğer ülkelerdeki benzer düzenlemelere de örnek teşkil edebilir. Avrupa Birliği ve Kanada gibi ülkeler, ilaç geri ödeme sistemlerinde şeffaflığı artırmak için adımlar atıyor. Uzmanlar, ABD'deki bu çekişmenin sonucunda, ilaç fiyatlarının düşmesi durumunda gelişmekte olan ülkelerin de ilaca erişiminin kolaylaşabileceğini belirtiyor.
Ancak PBM'lerin saldırıya geçmesi, ilaç endüstrisinin Ar-Ge yatırımlarını azaltabileceği endişelerini de beraberinde getiriyor. PhRMA, yeni ilaç geliştirmenin maliyetinin yüksek olduğunu ve fiyat kontrollerinin yenilikçiliği baltalayacağını savunuyor. Öte yandan, tüketici grupları ve bazı Kongre üyeleri, her iki tarafın da kâr odaklı olduğunu ve asıl mağdurun hastalar olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişmeler, Türkiye'deki ilaç fiyatlandırma politikaları açısından da önemli sinyaller taşıyor. Türkiye'de SGK'nın geri ödeme listesi ve kamu ilaç alımlarında şeffaflık tartışmaları sürerken, ABD'deki PBM reformu benzer bir modelin Türkiye'de uygulanabilirliğine ışık tutabilir. Türkiye'de eczacı odaları ve ilaç üreticileri arasındaki fiyatlandırma anlaşmazlıkları, PBM benzeri aracı kurumların olmamasına rağmen, ilaç fiyatlarının yüksekliği konusunda benzer bir tartışma yaratıyor. ABD'deki bu lobi savaşının sonuçları, Türkiye'de sağlık politikalarının belirlenmesinde referans alınabilir. Ayrıca, küresel ilaç fiyatlarının düşmesi, Türkiye'nin ithal ilaçlara bağımlılığını azaltma çabalarına katkı sağlayabilir.
